Dhammasaṅgaṇī

2 Niddesa

2.3 Nikkhepakaṇḍa

2.3.3. Suttan­tika­duka­nikkhepa

2.3.3.1. Vijjābhāgīduka

Katame dhammā vijjābhāgino? Vijjāya sampayuttakā dhammā—ime dhammā vijjābhāgino.

Katame dhammā avijjābhāgino? Avijjāya sampayuttakā dhammā—ime dhammā avijjābhāgino.

2.3.3.2. Vijjūpamaduka

Katame dhammā vijjūpamā? Heṭṭhimesu tīsu ariyamaggesu paññā—ime dhammā vijjūpamā.

Katame dhammā vajirūpamā? Upariṭṭhime arahattamagge paññā—ime dhammā vajirūpamā.

2.3.3.3. Bāladuka

Katame dhammā bālā? Ahirīkañca anottappañca—ime dhammā bālā. Sabbepi akusalā dhammā bālā.

Katame dhammā paṇḍitā? Hirī ca ottappañca—ime dhammā paṇḍitā. Sabbepi kusalā dhammā paṇḍitā.

2.3.3.4. Kaṇhaduka

Katame dhammā kaṇhā? Ahirīkañca anottappañca—ime dhammā kaṇhā. Sabbepi akusalā dhammā kaṇhā.

Katame dhammā sukkā? Hirī ca ottappañca—ime dhammā sukkā? Sabbepi kusalā dhammā sukkā.

2.3.3.5. Tapanīyaduka

Katame dhammā tapanīyā? Kāyaduccaritaṃ, vacīduccaritaṃ, manoduccaritaṃ—ime dhammā tapanīyā. Sabbepi akusalā dhammā tapanīyā.

Katame dhammā atapanīyā? Kāyasucaritaṃ, vacīsucaritaṃ, manosucaritaṃ—ime dhammā atapanīyā. Sabbepi kusalā dhammā atapanīyā.

2.3.3.6. Adhivacanaduka

Katame dhammā adhivacanā? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo—ime dhammā adhivacanā.

Sabbeva dhammā adhi­vacana­pathā.

2.3.3.7. Niruttiduka

Katame dhammā nirutti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo—ime dhammā nirutti.

Sabbeva dhammā niruttipathā.

2.3.3.8. Paññattiduka

Katame dhammā paññatti? Yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo—ime dhammā paññatti.

Sabbeva dhammā paññattipathā.

2.3.3.9. Nāmaduka

Tattha katamaṃ nāmaṃ? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅ­khā­rak­khan­dho, viññā­ṇak­khan­dho, asaṅkhatā ca dhātu—idaṃ vuccati nāmaṃ.

Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ—idaṃ vuccati rūpaṃ.

2.3.3.10. Avijjāduka

Tattha katamā avijjā? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ—ayaṃ vuccati avijjā.

Tattha katamā bhavataṇhā? Yo bhavesu bhavachando … pe … bhavajjhosānaṃ—ayaṃ vuccati bhavataṇhā.

2.3.3.11. Bhava­diṭṭhi­duka

Tattha katamā bhavadiṭṭhi? Bhavissati attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati bhavadiṭṭhi.

Tattha katamā vibhavadiṭṭhi? Na bhavissati attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati vibhavadiṭṭhi.

2.3.3.12. Sassa­ta­diṭṭhi­duka

Tattha katamā sassatadiṭṭhi? Sassato attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati sassatadiṭṭhi.

Tattha katamā ucchedadiṭṭhi? Ucchijjissati attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati ucchedadiṭṭhi.

2.3.3.13. Antavā­diṭṭhi­duka

Tattha katamā antavā diṭṭhi? Antavā attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati antavā diṭṭhi.

Tattha katamā anantavā diṭṭhi? Anantavā attā ca loko cāti, yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati anantavā diṭṭhi.

2.3.3.14. Pubban­tā­nu­diṭṭhi­duka

Tattha katamā pubban­tā­nudiṭ­ṭhi? Pubbantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati pubban­tā­nudiṭ­ṭhi.

Tattha katamā aparan­tā­nudiṭ­ṭhi? Aparantaṃ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati aparan­tā­nudiṭ­ṭhi.

2.3.3.15. Ahirikaduka

Tattha katamaṃ ahirikaṃ? Yaṃ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā—idaṃ vuccati ahirikaṃ.

Tattha katamaṃ anottappaṃ? Yaṃ na ottappati ottappitabbena, na ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā—idaṃ vuccati anottappaṃ.

2.3.3.16. Hiriduka

Tattha katamā hirī? Yaṃ hirīyati hiriyitabbena, hirīyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā—ayaṃ vuccati hirī.

Tattha katamaṃ ottappaṃ? Yaṃ ottappati ottappitabbena, ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā—idaṃ vuccati ottappaṃ.

2.3.3.17. Dova­cassa­tāduka

Tattha katamā dovacassatā? Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṃ dovacassiyaṃ dovacassatā vip­paṭi­kūlag­gāhitā vipac­canī­ka­sātatā anādariyaṃ anādaratā agāravatā appaṭissavatā—ayaṃ vuccati dovacassatā.

Tattha katamā pāpamittatā? Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti ­taṃsam­pa­vaṅkatā—ayaṃ vuccati pāpamittatā.

2.3.3.18. Sova­cassa­tā­duka

Tattha katamā sovacassatā? Sahadhammike vuccamāne sovacassāyaṃ sovacassiyaṃ sovacassatā appaṭi­kūlag­gāhitā avi­pac­canī­ka­sātatā sagāravatā sādariyaṃ sādaratā sappaṭissavatā—ayaṃ vuccati sovacassatā.

Tattha katamā kalyāṇamittatā? Ye te puggalā saddhā sīlavanto bahussutā cāgavanto paññavanto, yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti ­taṃsam­pa­vaṅkatā—ayaṃ vuccati kalyāṇamittatā.

2.3.3.19. Āpatti­kusala­tā­duka

Tattha katamā āpattikusalatā? Pañcapi āpattikkhandhā āpattiyo, sattapi āpattikkhandhā āpattiyo. Yā tāsaṃ āpattīnaṃ āpattikusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati āpattikusalatā.

Tattha katamā āpatti­vuṭṭhā­na­kusalatā? Yā tāhi āpattīhi vuṭṭhā­na­kusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati āpatti­vuṭṭhā­na­kusalatā.

2.3.3.20. Samā­patti­kusala­tā­duka

Tattha katamā samā­patti­kusalatā? Atthi savitak­ka­savi­cārā samāpatti, atthi avitak­ka­vicāra­mattā samāpatti, atthi avitak­ka­avi­cārā samāpatti. Yā tāsaṃ samāpattīnaṃ samā­patti­kusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati samā­patti­kusalatā.

Tattha katamā samā­patti­vuṭṭhā­na­kusalatā? Yā tāhi samāpattīhi vuṭṭhā­na­kusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati samā­patti­vuṭṭhā­na­kusalatā.

2.3.3.21. Dhātu­kusala­tāduka

Tattha katamā dhātukusalatā? Aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu rūpadhātu cak­khu­viñ­ñā­ṇa­dhātu, sotadhātu saddadhātu sota­viñ­ñā­ṇa­dhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghāna­viñ­ñā­ṇa­dhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhā­viñ­ñā­ṇa­dhātu, kāyadhātu ­phoṭṭhab­ba­dhātu kāya­viñ­ñā­ṇa­dhātu, manodhātu dhammadhātu mano­viñ­ñā­ṇa­dhātu. Yā tāsaṃ dhātūnaṃ dhātukusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati dhātukusalatā.

Tattha katamā manasikā­ra­kusalatā? Yā tāsaṃ dhātūnaṃ manasikā­ra­kusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati manasikā­ra­kusalatā.

2.3.3.22. Āyata­na­kusala­tā­duka

Tattha katamā āyata­na­kusalatā? Dvāda­sāyata­nāni—cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, ­phoṭṭhab­bā­yatanaṃ, manāyatanaṃ, dhammāyatanaṃ. Yā tesaṃ āyatanānaṃ āyata­na­kusalatā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati āyata­na­kusalatā.

Tattha katamā paṭic­ca­samup­pāda­kusalatā? Avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅ­khā­ra­pac­cayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarū­papaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāya­tana­pac­cayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ soka­pari­deva­duk­kha­do­manas­supāyāsā sambhavanti; evametassa kevalassa duk­khak­khan­dhassa samudayo hotīti. Yā tattha paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati paṭic­ca­samup­pāda­kusalatā.

2.3.3.23. Ṭhāna­kusala­tā­duka

Tattha katamā ṭhānakusalatā? Ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ hetū paccayā uppādāya taṃ taṃ ṭhānanti, yā tattha paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati ṭhānakusalatā.

Tattha katamā aṭṭhā­na­kusalatā? Ye ye dhammā yesaṃ yesaṃ dhammānaṃ na hetū na paccayā uppādāya taṃ taṃ aṭṭhānanti, yā tattha paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati aṭṭhā­na­kusalatā.

2.3.3.24. Ajjavaduka

Tattha katamo ajjavo? Yā ajjavatā ajimhatā avaṅkatā akuṭilatā—ayaṃ vuccati ajjavo.

Tattha katamo maddavo? Yā mudutā maddavatā akakkhaḷatā akathinatā nīcacittatā— ayaṃ vuccati maddavo.

2.3.3.25. Khantiduka

Tattha katamā khanti? Yā khanti khamanatā adhivāsanatā acaṇḍikkaṃ anasuropo attamanatā cittassa—ayaṃ vuccati khanti.

Tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo—idaṃ vuccati soraccaṃ. Sabbopi sīlasaṃvaro soraccaṃ.

2.3.3.26. Sākhalyaduka

Tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā aṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamā­dhi­saṃ­vatta­nikā, tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā neḷā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti; yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā—idaṃ vuccati sākhalyaṃ.

Tattha katamo paṭisanthāro? Dve paṭisanthārā—āmi­sapaṭi­san­thāro ca dhamma­paṭi­san­thāro ca. Idhekacco paṭisanthārako hoti āmi­sapaṭi­san­thārena vā dhamma­paṭi­san­thārena vā—ayaṃ vuccati paṭisanthāro.

2.3.3.27. Indriye­su­a­guttad­vāra­tā­duka

Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anub­yañ­janag­gāhī. Yat­vādhika­ra­ṇa­menaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhij­jhā­do­manassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye na saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya nimittaggāhī hoti anub­yañ­janag­gāhī. Yat­vādhika­ra­ṇa­menaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhij­jhā­do­manassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṃ, manindriye na saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ agutti agopanā anārakkho asaṃvaro—ayaṃ vuccati indriyesu aguttadvāratā.

Tattha katamā bhojane amattaññutā? Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṃ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya. Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—ayaṃ vuccati bhojane amattaññutā.

2.3.3.28. Indriyesu­guttad­vāra­tā­duka

Tattha katamā indriyesu guttadvāratā? Idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti ­nānub­yañ­janag­gāhī. Yat­vādhika­ra­ṇa­menaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhij­jhā­do­manassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati. Sotena saddaṃ sutvā … pe … ghānena gandhaṃ ghāyitvā … pe … jivhāya rasaṃ sāyitvā … pe … kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā … pe … manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti ­nānub­yañ­janag­gāhī. Yat­vādhika­ra­ṇa­menaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhij­jhā­do­manassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ, tassa saṃvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṃ, manindriye saṃvaraṃ āpajjati. Yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro—ayaṃ vuccati indriyesu guttadvāratā.

Tattha katamā bhojane mattaññutā? Idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti— neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃ­sū­para­tiyā brahma­cari­yā­nuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti. Yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane—ayaṃ vuccati bhojane mattaññutā.

2.3.3.29. Muṭṭha­sacca­duka

Tattha katamaṃ muṭṭhasaccaṃ? Yā asati ananussati appaṭissati asati asaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—idaṃ vuccati muṭṭhasaccaṃ.

Tattha katamaṃ asampajaññaṃ? Yaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ … pe … avijjālaṅgī moho akusalamūlaṃ—idaṃ vuccati asampajaññaṃ.

2.3.3.30. Sati­sam­pajañ­ña­duka

Tattha katamā sati? Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṃ satibalaṃ sammāsati—ayaṃ vuccati sati.

Tattha katamaṃ sampajaññaṃ? Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—idaṃ vuccati sampajaññaṃ.

2.3.3.31. Paṭi­saṅ­khā­na­bala­duka

Tattha katamaṃ paṭi­saṅ­khā­na­balaṃ? Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—idaṃ vuccati paṭi­saṅ­khā­na­balaṃ.

Tattha katamaṃ bhāvanābalaṃ? Yā kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ—idaṃ vuccati bhāvanābalaṃ. Sattapi bojjhaṅgā bhāvanābalaṃ.

2.3.3.32. Sama­tha­vi­passa­nā­duka

Tattha katamo samatho? Yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhi—ayaṃ vuccati samatho.

Tattha katamā vipassanā? Yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati vipassanā.

2.3.3.33. Sama­tha­nimitta­duka

Tattha katamaṃ sama­tha­nimittaṃ? Yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhi—idaṃ vuccati sama­tha­nimittaṃ.

Tattha katamaṃ ­paggā­ha­nimittaṃ? Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo— idaṃ vuccati ­paggā­ha­nimittaṃ.

2.3.3.34. Paggāhaduka

Tattha katamo paggāho? Yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo—ayaṃ vuccati paggāho.

Tattha katamo avikkhepo? Yā cittassa ṭhiti … pe … sammāsamādhi—ayaṃ vuccati avikkhepo.

2.3.3.35. Sīla­vi­pat­ti­duka

Tattha katamā sīlavipatti? Yo kāyiko vītikkamo, vācasiko vītikkamo, kāyikavācasiko vītikkamo—ayaṃ vuccati sīlavipatti. Sabbampi dussilyaṃ sīlavipatti.

Tattha katamā diṭṭhivipatti? Natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukata­dukka­ṭā­naṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti; yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṃ … pe … vipari­yāsag­gāho—ayaṃ vuccati diṭṭhivipatti. Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.

2.3.3.36. Sīla­sam­padā­duka

Tattha katamā sīlasampadā? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo—ayaṃ vuccati sīlasampadā. Sabbopi sīlasaṃvaro sīlasampadā.

Tattha katamā diṭṭhisampadā? Atthi dinnaṃ, atthi yiṭṭhaṃ, atthi hutaṃ, atthi sukata­dukka­ṭā­naṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, atthi ayaṃ loko, atthi paro loko, atthi mātā, atthi pitā, atthi sattā opapātikā, atthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti; yā evarūpā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—ayaṃ vuccati diṭṭhisampadā. Sabbāpi sammādiṭṭhi diṭṭhisampadā.

2.3.3.37. Sīla­vi­sud­dhi­duka

Tattha katamā sīlavisuddhi? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo—ayaṃ vuccati sīlavisuddhi. Sabbopi sīlasaṃvaro sīlavisuddhi.

Tattha katamā diṭṭhivisuddhi? Kammas­sakata­ñāṇaṃ sac­cānu­lomika­ñāṇaṃ magga­samaṅ­gissa ñāṇaṃ phala­samaṅ­gissa ñāṇaṃ.

2.3.3.38. Diṭṭhi­vi­sud­dhi­kho­pana­duka

Diṭṭhivisuddhi kho panāti—yā paññā pajānanā … pe … amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi.

Yathādiṭṭhissa ca padhānanti—yo cetasiko vīriyārambho … pe … sammāvāyāmo.

2.3.3.39. Saṃ­ve­ga­saṃ­veja­na­ni­yaṭṭhā­na­duka

Saṃvegoti—jātibhayaṃ jarābhayaṃ byādhibhayaṃ maraṇabhayaṃ. Saṃvejaniyaṃ ṭhānanti— jāti jarā byādhi maraṇaṃ.

Saṃviggassa ca yoniso padhānanti—idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati, uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.

2.3.3.40. Asan­tuṭ­ṭhi­tā­kusala­dhamma­duka

Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesūti—yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya asantuṭṭhassa bhiyyokamyatā.

Appaṭivānitā ca padhānasminti—yā kusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya sakkac­ca­kiriyatā sātac­ca­kiriyatā aṭṭhi­ta­kiriyatā anolīnavuttitā anikkhit­ta­chandatā anikkhit­ta­dhuratā āsevanā bhāvanā bahulīkammaṃ.

2.3.3.41. Vijjāduka

Vijjāti—tisso vijjā—pubbe­nivāsā­nus­sati ñāṇaṃ vijjā, sattānaṃ cutūpapāte ñāṇaṃ vijjā, āsavānaṃ khaye ñāṇaṃ vijjā.

Vimuttīti—dve vimuttiyo—cittassa adhimutti, nibbānañca.

2.3.3.42. Khayeñāṇaduka

Khaye ñāṇanti—magga­samaṅ­gissa ñāṇaṃ.

Anuppāde ñāṇanti—phala­samaṅ­gissa ñāṇaṃ.

Nikkhepakaṇḍo niṭṭhito.