Dhammasaṅgaṇī

2 Niddesa

2.4 Aṭṭha­ka­thā­kaṇḍa

2.4.1. Tika­at­thuddhāra

2.4.1.1. Kusalattika

Katame dhammā kusalā? Catūsu bhūmīsu kusalaṃ—ime dhammā kusalā.

Katame dhammā akusalā? Dvādasa akusa­la­cit­tup­pādā—ime dhammā akusalā.

Katame dhammā abyākatā? Catūsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā abyākatā.

2.4.1.2. Vedanāttika

Katame dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā? Kāmā­vacara­kusalato cattāro somanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā, akusalato cattāro kāmā­vacara­kusalassa vipākato ca kiriyato ca pañca, rūpāvaca­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokutta­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ sukhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā—ime dhammā sukhāya vedanāya sampayuttā.

Katame dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā? Dve domanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā, duk­kha­saha­gataṃ kāyaviññāṇaṃ, etthuppannaṃ dukkhaṃ vedanaṃ ṭhapetvā—ime dhammā dukkhāya vedanāya sampayuttā.

Katame dhammā aduk­kha­ma­su­khāya vedanāya sampayuttā? Kāmā­vacara­kusalato cattāro upekkhā­saha­gata­cit­tup­pādā, akusalato cha, kāmā­vacara­kusalassa vipākato dasa, akusalassa vipākato cha, kiriyato cha, rūpāvacaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, cattāro arūpāvacarā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokuttaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ aduk­kha­ma­su­khaṃ vedanaṃ ṭhapetvā—ime dhammā aduk­kha­ma­su­khāya vedanāya sampayuttā. Tisso ca vedanā, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā na vattabbā sukhāya vedanāya sampayuttātipi, dukkhāya vedanāya sampayuttātipi, aduk­kha­ma­su­khāya vedanāya sampayuttātipi.

2.4.1.3. Vipākattika

Katame dhammā vipākā? Catūsu bhūmīsu vipāko—ime dhammā vipākā.

Katame dhammā vipā­ka­dham­ma­dhammā? Catūsu bhūmīsu kusalaṃ akusalaṃ—ime dhammā vipā­ka­dham­ma­dhammā.

Katame dhammā neva­vipāka­navi­pā­ka­dham­ma­dhammā? Tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā neva­vipāka­navi­pā­ka­dham­ma­dhammā.

2.4.1.4. Upādinnattika

Katame dhammā upādin­nu­pādā­niyā? Tīsu bhūmīsu vipāko, yañca rūpaṃ kammassa katattā—ime dhammā upādin­nu­pādā­niyā.

Katame dhammā anupā­dinnu­pādā­niyā? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, akusalaṃ, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, yañca rūpaṃ na kammassa katattā—ime dhammā anupā­dinnu­pādā­niyā.

Katame dhammā anupādin­na­anupā­dā­niyā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca—ime dhammā anupādin­na­anupā­dā­niyā.

2.4.1.5. Saṃ­kiliṭ­ṭhat­tika

Katame dhammā saṃ­kiliṭ­ṭha­saṃki­lesikā? Dvāda­sā­kusala­cit­tup­pādā—ime dhammā saṃ­kiliṭ­ṭha­saṃki­lesikā.

Katame dhammā asaṃ­kiliṭ­ṭha­saṃki­lesikā? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, tīsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, sabbañca rūpaṃ—ime dhammā asaṃ­kiliṭ­ṭha­saṃki­lesikā.

Katame dhammā asaṃ­kiliṭ­ṭha­asaṃ­ki­lesikā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca—ime dhammā asaṃ­kiliṭ­ṭha­asaṃ­ki­lesikā.

2.4.1.6. Vitakkattika

Katame dhammā savitak­ka­savi­cārā? Kāmāvacaraṃ kusalaṃ, akusalaṃ, kāmā­vacara­kusalassa vipākato ekādasa cittuppādā, akusalassa vipākato dve, kiriyato ekādasa, rūpāvacaraṃ paṭhamaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokuttaraṃ paṭhamaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca, etthuppanne vitakkavicāre ṭhapetvā—ime dhammā savitak­ka­savi­cārā.

Katame dhammā avitak­ka­vicāra­mattā? Rūpāvaca­ra­pañca­ka­naye dutiyaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokutta­ra­pañca­ka­naye dutiyaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ vicāraṃ ṭhapetvā, vitakko ca—ime dhammā avitak­ka­vicāra­mattā.

Katame dhammā avitak­ka­avi­cārā? Dve­pañca­viñ­ñā­ṇāni, rūpāvaca­ra­ti­katikaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, cattāro āruppā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca lokutta­ra­ti­katikaj­jhānā kusalato ca vipākato ca pañcakanaye dutiye jhāne, uppanno ca vicāro rūpañca nibbānañca—ime dhammā avitak­ka­avi­cārā. Vitak­ka­sahajāto vicāro na vattabbo savitak­ka­savi­cāro­tipi, avitak­ka­vicāra­mat­to­tipi, avitak­ka­avi­cāro­tipi.

2.4.1.7. Pītittika

Katame dhammā pītisahagatā? Kāmā­vacara­kusalato cattāro somanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā, akusalato cattāro, kāmā­vacara­kusalassa vipākato pañca, kiriyato pañca, rūpāvaca­ra­du­katikaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokutta­ra­du­katikaj­jhānā kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ pītiṃ ṭhapetvā—ime dhammā pītisahagatā.

Katame dhammā sukhasahagatā? Kāmā­vacara­kusalato cattāro somanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā, akusalato cattāro, kāmā­vacara­kusalassa vipākato cha, kiriyato pañca, rūpāvaca­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokutta­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ sukhaṃ ṭhapetvā—ime dhammā sukhasahagatā.

Katame dhammā upekkhā­saha­gatā? Kāmā­vacara­kusalato cattāro upekkhā­saha­gata­cit­tup­pādā, akusalato cha, kāmā­vacara­kusalassa vipākato dasa, akusalassa vipākato cha, kiriyato cha, rūpāvacaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, cattāro āruppā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, lokuttaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca vipākato ca, etthuppannaṃ upekkhaṃ ṭhapetvā—ime dhammā upekkhā­saha­gatā. Pīti na pītisahagatā, sukhasahagatā, na upekkhā­saha­gatā. Sukhaṃ na sukhasahagataṃ, siyā pītisahagataṃ, na upekkhā­saha­gataṃ, siyā na vattabbaṃ pīti­saha­gatanti. Dve domanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā, duk­kha­saha­gata­kāya­viñ­ñā­ṇaṃ, yā ca vedanā upekkhā, rūpañca nibbānañca—ime dhammā na vattabbā pīti­saha­gatā­tipi, sukha­saha­gatā­tipi, upekkhā­saha­gatā­tipi.

2.4.1.8. ­Dassa­ne­napa­hātab­bat­tika

Katame dhammā dassanena pahātabbā? Cattāro diṭṭhi­gata­sam­payut­ta­cit­tup­pādā, vici­kicchā­saha­gato cittuppādo—ime dhammā dassanena pahātabbā.

Katame dhammā bhāvanāya pahātabbā? Uddhac­ca­saha­gato cittuppādo—ime dhammā bhāvanāya pahātabbā. Cattāro diṭṭhi­gata­vippa­yuttā lobha­saha­gata­cit­tup­pādā, dve domanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā—ime dhammā siyā dassanena pahātabbā siyā bhāvanāya pahātabbā.

Katame dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā? Catūsu bhūmīsu kusalaṃ, catūsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā.

2.4.1.9. ­Dassa­ne­napa­hātab­ba­hetu­kat­tika

Katame dhammā dassanena pahātab­ba­hetukā? Cattāro diṭṭhi­gata­sam­payut­ta­cit­tup­pādā, vici­kicchā­saha­gato cittuppādo, etthuppannaṃ mohaṃ ṭhapetvā—ime dhammā dassanena pahātab­ba­hetukā.

Katame dhammā bhāvanāya pahātab­ba­hetukā? Uddhac­ca­saha­gato cittuppādo, etthuppannaṃ mohaṃ ṭhapetvā—ime dhammā bhāvanāya pahātab­ba­hetukā. Cattāro diṭṭhi­gata­vippa­yuttā lobha­saha­gata­cit­tup­pādā, dve domanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā— ime dhammā siyā dassanena pahātab­ba­hetukā, siyā bhāvanāya pahātab­ba­hetukā.

Katame dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātab­ba­hetukā? Vici­kicchā­saha­gato moho, uddhac­ca­saha­gato moho, catūsu bhūmīsu kusalaṃ, catūsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā neva dassanena na bhāvanāya pahātab­ba­hetukā.

2.4.1.10. Ācayagāmittika

Katame dhammā ācayagāmino? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, akusalaṃ—ime dhammā ācayagāmino.

Katame dhammā apacayagāmino? Cattāro maggā apariyāpannā—ime dhammā apacayagāmino.

Katame dhammā nevāca­yagāmi­nāpa­caya­gāmino? Catūsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā nevāca­yagāmi­nāpa­caya­gāmino.

2.4.1.11. Sekkhattika

Katame dhammā sekkhā? Cattāro maggā apariyāpannā, heṭṭhimāni ca tīṇi sāmaññaphalāni—ime dhammā sekkhā.

Katame dhammā asekkhā? Upariṭṭhimaṃ arahattaphalaṃ—ime dhammā asekkhā.

Katame dhammā neva­sekkha­nā­sekkhā? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, akusalaṃ, tīsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā neva­sekkha­nā­sekkhā.

2.4.1.12. Parittattika

Katame dhammā parittā? Kāmā­vacara­kusalaṃ, akusalaṃ, sabbo kāmāvacarassa vipāko, kāmāvaca­ra­kiri­yāb­yāka­taṃ, sabbañca rūpaṃ—ime dhammā parittā.

Katame dhammā mahaggatā? Rūpāvacarā, arūpāvacarā, kusalābyākatā—ime dhammā mahaggatā.

Katame dhammā appamāṇā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca—ime dhammā appamāṇā.

2.4.1.13. Parit­tā­ramma­ṇat­tika

Katame dhammā parittārammaṇā? Sabbo kāmāvacarassa vipāko, kiriyā­mano­dhātu, kiriyā­hetuka­mano­viñ­ñā­ṇa­dhātu somanas­sa­saha­gatā—ime dhammā parittārammaṇā.

Katame dhammā mahagga­tā­rammaṇā? Viñ­ñā­ṇañ­cāyata­naṃ, neva­saññā­nā­sañ­ñāyata­naṃ— ime dhammā mahagga­tā­rammaṇā.

Katame dhammā appa­māṇā­rammaṇā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni—ime dhammā appa­māṇā­rammaṇā. Kāmā­vacara­kusalato cattāro ñāṇa­vippa­yutta­cit­tup­pādā, kiriyato cattāro ñāṇa­vippa­yutta­cit­tup­pādā, sabbaṃ akusalaṃ—ime dhammā siyā parittārammaṇā, siyā mahagga­tā­rammaṇā, na appa­māṇā­rammaṇā, siyā na vattabbā parit­tā­ramma­ṇā­tipi, mahagga­tā­rammaṇā­tipi. Kāmā­vacara­kusalato cattāro ñāṇasam­payut­ta­cit­tup­pādā, kiriyato cattāro ñāṇasam­payut­ta­cit­tup­pādā, rūpāvacaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca kiriyato ca, kiriyā­hetuka­mano­viñ­ñā­ṇa­dhātu upekkhā­saha­gatā—ime dhammā siyā parittārammaṇā, siyā mahagga­tā­rammaṇā, siyā appa­māṇā­rammaṇā, siyā na vattabbā parit­tā­ramma­ṇā­tipi, mahagga­tā­rammaṇā­tipi, appa­māṇā­rammaṇā­tipi. Rūpāvaca­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, catutthassa jhānassa vipāko, ākāsānañ­cāyata­naṃ, ākiñ­cañ­ñā­yatanaṃ—ime dhammā na vattabbā parit­tā­ramma­ṇā­tipi, mahagga­tā­rammaṇā­tipi, appa­māṇā­rammaṇā­tipi. Rūpañca nibbānañca anārammaṇā.

2.4.1.14. Hīnattika

Katame dhammā hīnā? Dvādasa akusa­la­cit­tup­pādā—ime dhammā hīnā.

Katame dhammā majjhimā? Tīsu bhūmīsu kusalaṃ, tīsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, sabbañca rūpaṃ—ime dhammā majjhimā.

Katame dhammā paṇītā? Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, nibbānañca—ime dhammā paṇītā.

2.4.1.15. Micchat­ta­niyatat­tika

Katame dhammā micchat­ta­niyatā? Cattāro diṭṭhi­gata­sam­payut­ta­cit­tup­pādā, dve domanas­sa­saha­gata­cit­tup­pādā—ime dhammā siyā micchat­ta­niyatā, siyā aniyatā.

Katame dhammā sammattaniyatā? Cattāro maggā apariyāpannā—ime dhammā sammattaniyatā.

Katame dhammā aniyatā? Cattāro diṭṭhi­gata­vippa­yutta­lobha­saha­gata­cit­tup­pādā, vici­kicchā­saha­gato cittuppādo, uddhac­ca­saha­gato cittuppādo, tīsu bhūmīsu kusalaṃ, catūsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, rūpañca, nibbānañca—ime dhammā aniyatā.

2.4.1.16. Mag­gā­ramma­ṇat­tika

Katame dhammā maggārammaṇā? Kāmā­vacara­kusalato cattāro ñāṇasam­payut­ta­cit­tup­pādā, kiriyato cattāro ñāṇasam­payut­ta­cit­tup­pādā—ime dhammā siyā maggārammaṇā, na maggahetukā; siyā maggādhipatino, siyā na vattabbā mag­gā­ramma­ṇā­tipi, mag­gādhipa­ti­notipi. Cattāro ariyamaggā na maggārammaṇā, maggahetukā; siyā maggādhipatino, siyā na vattabbā mag­gādhipa­ti­noti. Rūpāvaca­ra­catut­thaṃ jhānaṃ kusalato ca kiriyato ca, kiriyā­hetuka­mano­viñ­ñā­ṇa­dhātu upekkhā­saha­gatā—ime dhammā siyā maggārammaṇā; na maggahetukā, na maggādhipatino; siyā na vattabbā maggārammaṇāti. Kāmā­vacara­kusalato cattāro ñāṇa­vippa­yutta­cit­tup­pādā, sabbaṃ akusalaṃ, sabbo kāmāvacarassa vipāko, kiriyato cha cittuppādā, rūpāvaca­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, catutthassa jhānassa vipāko, cattāro āruppā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, cattāri ca sāmaññaphalāni—ime dhammā na vattabbā mag­gā­ramma­ṇā­tipi, mag­ga­hetu­kā­tipi, mag­gādhipa­ti­notipi. Rūpañca nibbānañca anārammaṇā.

2.4.1.17. Uppannattika

Katame dhammā uppannā? Catūsu bhūmīsu vipāko, yañca rūpaṃ kammassa katattā— ime dhammā siyā uppannā, siyā uppādino; na vattabbā anuppannāti. Catūsu bhūmīsu kusalaṃ, akusalaṃ, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, yañca rūpaṃ na kammassa katattā—ime dhammā siyā uppannā, siyā anuppannā, na vattabbā uppādinoti. Nibbānaṃ na vattabbaṃ uppannantipi, anuppannantipi, uppādinotipi.

2.4.1.18. Atītattika

() Nibbānaṃ ṭhapetvā sabbe dhammā siyā atītā, siyā anāgatā, siyā paccuppannā. Nibbānaṃ na vattabbaṃ atītantipi, anāgatantipi, ­pac­cup­pan­nan­tipi.

2.4.1.19. Atī­tā­ramma­ṇat­tika

Katame dhammā atītārammaṇā? Viñ­ñā­ṇañ­cāyata­naṃ, neva­saññā­nā­sañ­ñāyata­naṃ—ime dhammā atītārammaṇā.

Niyogā anāgatārammaṇā natthi.

Katame dhammā ­pac­cup­pan­nā­rammaṇā? Dve­pañca­viñ­ñā­ṇāni, tisso ca manodhātuyo—ime dhammā ­pac­cup­pan­nā­rammaṇā. Kāmā­vacara­kusalassa vipākato dasa cittuppādā, akusalassa vipākato mano­viñ­ñā­ṇa­dhātu upekkhā­saha­gatā, kiriyā­hetuka­mano­viñ­ñā­ṇa­dhātu somanas­sa­saha­gatā—ime dhammā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā ­pac­cup­pan­nā­rammaṇā. Kāmā­vacara­kusalaṃ, akusalaṃ, kiriyato nava cittuppādā, rūpāvacaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca kiriyato ca—ime dhammā siyā atītārammaṇā, siyā anāgatārammaṇā, siyā ­pac­cup­pan­nā­rammaṇā; siyā na vattabbā atī­tā­ramma­ṇā­tipi, anāga­tā­ramma­ṇā­tipi, ­pac­cup­pan­nā­rammaṇā­tipi. Rūpāvaca­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, catutthassa jhānassa vipāko, ākāsānañ­cāyata­naṃ, ākiñ­cañ­ñā­yatanaṃ, cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni—ime dhammā na vattabbā atī­tā­ramma­ṇā­tipi, anāga­tā­ramma­ṇā­tipi, ­pac­cup­pan­nā­rammaṇā­tipi. Rūpañca nibbānañca anārammaṇā.

2.4.1.20. Ajjhattattika

Anin­dri­ya­baddha­rūpañca nibbānañca ṭhapetvā, sabbe dhammā siyā ajjhattā, siyā bahiddhā, siyā ajjhat­ta­bahid­dhā. Anin­dri­ya­baddha­rūpañca nibbānañca bahiddhā.

2.4.1.21. Ajjhat­tā­ramma­ṇat­tika

Katame dhammā ajjhat­tā­rammaṇā? Viñ­ñā­ṇañ­cāyata­naṃ, neva­saññā­nā­sañ­ñāyata­naṃ—ime dhammā ajjhat­tā­rammaṇā.

Katame dhammā bahid­dhā­rammaṇā? Rūpāvaca­ra­tika­catuk­kaj­jhānā kusalato ca vipākato ca kiriyato ca, catutthassa jhānassa vipāko, ākāsānañ­cāyata­naṃ, cattāro maggā apariyāpannā cattāri ca sāmaññaphalāni—ime dhammā bahid­dhā­rammaṇā. Rūpaṃ ṭhapetvā, sabbeva kāmāvacarā kusa­lā­kusa­lāb­yākatā dhammā, rūpāvacaraṃ catutthaṃ jhānaṃ kusalato ca kiriyato ca—ime dhammā siyā ajjhat­tā­rammaṇā, siyā bahid­dhā­rammaṇā, siyā ajjhat­ta­bahid­dhā­rammaṇā. Ākiñ­cañ­ñā­yatanaṃ na vattabbaṃ ajjhat­tā­ramma­ṇan­tipi, bahid­dhā­rammaṇan­tipi, ajjhat­ta­bahid­dhā­rammaṇan­tipi. Rūpañca nibbānañca anārammaṇā.

2.4.1.22. Sani­dassa­nat­tika

Katame dhammā sani­dassa­na­sappa­ṭi­ghā? Rūpāyatanaṃ—ime dhammā sani­dassa­na­sappa­ṭi­ghā.

Katame dhammā ani­dassa­na­sappa­ṭi­ghā? Cakkhāyatanaṃ … pe … ­phoṭṭhab­bā­yatanaṃ—ime dhammā ani­dassa­na­sappa­ṭi­ghā.

Katame dhammā ani­dassa­na­ap­paṭi­ghā? Catūsu bhūmīsu kusalaṃ, akusalaṃ, catūsu bhūmīsu vipāko, tīsu bhūmīsu kiriyābyākataṃ, yañca rūpaṃ anidassanaṃ appaṭighaṃ dhammā­yatana­pariyā­pannaṃ, nibbānañca—ime dhammā ani­dassa­na­ap­paṭi­ghā.

Tikaṃ.