Saṃyutta Nikāya 22

1. Nakula­pi­tu­vagga

7. Upādā­pari­tassa­nā­sutta

Sāvatthi­nidānaṃ. “Upādā­pari­tassa­nañca vo, bhikkhave, desessāmi anupā­dā­a­pari­tassa­nañca. Taṃ suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī”ti. “Evaṃ, bhante”ti, kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca: 

“Kathañca, bhikkhave, upādāpa­ri­tassanā hoti? Idha, bhikkhave, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sap­purisa­dhammassa akovido sap­purisa­dhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ; attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpa­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā rūpa­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa rūpa­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.

Vedanaṃ attato samanupassati, vedanāvantaṃ vā attānaṃ; attani vā vedanaṃ, vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanā­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā vedanā­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa vedanā­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.

Saññaṃ attato samanupassati … pe … saṅkhāre attato samanupassati, saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; attani vā saṅkhāre, saṅkhāresu vā attānaṃ. Tassa te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅ­khā­ra­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā saṅ­khā­ra­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa saṅ­khā­ra­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati.

Viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ; attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viñ­ñā­ṇa­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā viñ­ñā­ṇa­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa viñ­ñā­ṇa­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso pariyādānā uttāsavā ca hoti vighātavā ca apekkhavā ca upādāya ca paritassati. Evaṃ kho, bhikkhave, upādāpa­ri­tassanā hoti.

Kathañca, bhikkhave, anupā­dā­apari­tassanā hoti? Idha, bhikkhave, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto, sappurisānaṃ dassāvī sap­purisa­dhammassa kovido sap­purisa­dhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ; na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ. Tassa taṃ rūpaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa rūpa­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā na rūpa­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na rūpa­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.

Na vedanaṃ attato samanupassati, na vedanāvantaṃ vā attānaṃ; na attani vā vedanaṃ, na vedanāya vā attānaṃ. Tassa sā vedanā vipariṇamati aññathā hoti. Tassa vedanā­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā na vedanā­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na vedanā­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.

Na saññaṃ … pe … na saṅkhāre attato samanupassati, na saṅkhāravantaṃ vā attānaṃ; na attani vā saṅkhāre, na saṅkhāresu vā attānaṃ. Tassa te saṅkhārā vipariṇamanti aññathā honti. Tassa saṅ­khā­ra­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā na saṅ­khā­ra­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na saṅ­khā­ra­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati.

Na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ … pe … tassa taṃ viññāṇaṃ vipariṇamati aññathā hoti. Tassa viñ­ñā­ṇa­vi­pari­ṇāmañ­ñathā­bhāvā na viñ­ñā­ṇa­vi­pari­ṇāmā­nupari­vatti viññāṇaṃ hoti. Tassa na viñ­ñā­ṇa­vi­pari­ṇā­mānupa­rivat­tijā paritassanā dhamma­samup­pādā cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti. Cetaso apariyādānā na cevuttāsavā hoti na ca vighātavā na ca apekkhavā, anupādāya ca na paritassati. Evaṃ kho, bhikkhave, anupādā aparitassanaṃ hotī”ti.

Sattamaṃ.