Saṃyutta Nikāya 3

3. Tatiyavagga

21. Puggalasutta

Sāvatthi­nidānaṃ. Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ bhagavā etadavoca: “ cattārome, mahārāja puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Katame cattāro? Tamo­ta­maparā­yano, tamo­joti­parā­yano, jotita­maparā­yano, joti­joti­parā­yano.

Kathañca, mahārāja puggalo tamo­ta­maparā­yano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appanna­pāna­bhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālā­gandha­vi­lepa­nassa sey­yāvasa­tha­padī­peyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso andhakārā vā andhakāraṃ gaccheyya, tamā vā tamaṃ gaccheyya, lohitamalā vā lohitamalaṃ gaccheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamo­ta­maparā­yano hoti.

Kathañca, mahārāja, puggalo tamo­joti­parā­yano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo nīce kule paccājāto hoti, caṇḍālakule vā venakule vā nesādakule vā rathakārakule vā pukkusakule vā dalidde appanna­pāna­bhojane kasiravuttike, yattha kasirena ghāsacchādo labbhati. So ca kho hoti dubbaṇṇo duddasiko okoṭimako bavhābādho, kāṇo vā kuṇī vā khañjo vā pakkhahato vā, na lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālā­gandha­vi­lepa­nassa sey­yāvasa­tha­padī­peyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso pathaviyā vā pallaṅkaṃ āroheyya, pallaṅkā vā assapiṭṭhiṃ āroheyya, assapiṭṭhiyā vā hatthik­khan­dhaṃ āroheyya, hatthikkhandhā vā pāsādaṃ āroheyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo tamo­joti­parā­yano hoti.

Kathañca, mahārāja, puggalo jotita­maparā­yano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khat­tiya­ma­hāsā­la­kule vā brāhma­ṇa­ma­hāsā­la­kule vā gaha­pati­ma­hāsā­la­kule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūta­jāta­rūpa­rajate pahūta­vit­tūpaka­raṇe pahūta­dhana­dhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇa­pok­kha­ra­tāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālā­gandha­vi­lepa­nassa sey­yāvasa­tha­padī­peyyassa. So kāyena duccaritaṃ carati, vācāya duccaritaṃ carati, manasā duccaritaṃ carati. So kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso pāsādā vā hatthik­khan­dhaṃ oroheyya, hatthikkhandhā vā assapiṭṭhiṃ oroheyya, assapiṭṭhiyā vā pallaṅkaṃ oroheyya, pallaṅkā vā pathaviṃ oroheyya, pathaviyā vā andhakāraṃ paviseyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo jotita­maparā­yano hoti.

Kathañca, mahārāja, puggalo joti­joti­parā­yano hoti? Idha, mahārāja, ekacco puggalo ucce kule paccājāto hoti, khat­tiya­ma­hāsā­la­kule vā brāhma­ṇa­ma­hāsā­la­kule vā gaha­pati­ma­hāsā­la­kule vā, aḍḍhe mahaddhane mahābhoge pahūta­jāta­rūpa­rajate pahūta­vit­tūpaka­raṇe pahūta­dhana­dhaññe. So ca hoti abhirūpo dassanīyo pāsādiko, paramāya vaṇṇa­pok­kha­ra­tāya samannāgato, lābhī annassa pānassa vatthassa yānassa mālā­gandha­vi­lepa­nassa sey­yāvasa­tha­padī­peyyassa. So kāyena sucaritaṃ carati, vācāya sucaritaṃ carati, manasā sucaritaṃ carati. So kāyena sucaritaṃ caritvā vācāya sucaritaṃ caritvā manasā sucaritaṃ caritvā, kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.

Seyyathāpi, mahārāja, puriso pallaṅkā vā pallaṅkaṃ saṅkameyya, assapiṭṭhiyā vā assapiṭṭhiṃ saṅkameyya, hatthikkhandhā vā hatthik­khan­dhaṃ saṅkameyya, pāsādā vā pāsādaṃ saṅkameyya. Tathūpamāhaṃ, mahārāja, imaṃ puggalaṃ vadāmi. Evaṃ kho, mahārāja, puggalo joti­joti­parā­yano hoti. Ime kho, mahārāja, cattāro puggalā santo saṃvijjamānā lokasmin”ti. Idamavoca … pe …

“Daliddo puriso rāja,
assaddho hoti maccharī;
Kadariyo pāpasaṅkappo,
micchādiṭṭhi anādaro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi,
aññe vāpi vanibbake;
Akkosati paribhāsati,
natthiko hoti rosako.

Dadamānaṃ nivāreti,
yācamānāna bhojanaṃ;
Tādiso puriso rāja,
mīyamāno janādhipa;
Upeti nirayaṃ ghoraṃ,
tamo­ta­maparā­yano.

Daliddo puriso rāja,
saddho hoti amaccharī;
Dadāti seṭṭhasaṅkappo,
abyaggamanaso naro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi,
aññe vāpi vanibbake;
Uṭṭhāya abhivādeti,
samacariyāya sikkhati.

Dadamānaṃ na vāreti,
yācamānāna bhojanaṃ;
Tādiso puriso rāja,
mīyamāno janādhipa;
Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ,
tamo­joti­parā­yano.

Aḍḍho ce puriso rāja,
assaddho hoti maccharī;
Kadariyo pāpasaṅkappo,
micchādiṭṭhi anādaro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi,
aññe vāpi vanibbake;
Akkosati paribhāsati,
natthiko hoti rosako.

Dadamānaṃ nivāreti,
yācamānāna bhojanaṃ;
Tādiso puriso rāja,
mīyamāno janādhipa;
Upeti nirayaṃ ghoraṃ,
jotita­maparā­yano.

Aḍḍho ce puriso rāja,
saddho hoti amaccharī;
Dadāti seṭṭhasaṅkappo,
abyaggamanaso naro.

Samaṇe brāhmaṇe vāpi,
aññe vāpi vanibbake;
Uṭṭhāya abhivādeti,
samacariyāya sikkhati.

Dadamānaṃ na vāreti,
yācamānāna bhojanaṃ;
Tādiso puriso rāja,
mīyamāno janādhipa;
Upeti tidivaṃ ṭhānaṃ,
joti­joti­parā­yano”ti.