අඞ්ගුත්තරනිකායො

දසම නිපාතය

2. දුතිය පණ්ණාසකය

(10) 5. උපාසක වර්‍ගය

5. උත්තිය පරිබ්‍රාජක සූත්‍රය

ඉක්බිති උත්තිය පරිබ්‍රාජක තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් තැනෙක්හිද එහි පැමිණියේය. පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමග සතුටුවිය. සතුටු විය යුතුවූ, සිහිකටයුතුවූ, කථාව කොට නිමවා එකත්පසෙක සිටියේය. එකත්පසෙක සිටි උත්තිය පරිබ්‍රාජක තෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට, ’භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද? ලෝකය ශාස්වතද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’

’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, ලෝකය අශාස්වතද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් ලෝකය අශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’

’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, ලෝකය අන්තයක් ඇත්තේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් ලෝකය අන්තයක් ඇත්තේද, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’ ’’භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, එය ජීවයද, එය ශරීරයද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් එය ජීවයද, එය ශරීරයද, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’ ’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, ජීවය අනිකෙක්ද, ශරීරය අනිකෙක්ද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් ජීවය අනිකෙක්ය, ශරීරය අනිකෙක්ය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’ ’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’ ’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’ ’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේද, නොවේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේය, නොවේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’

’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවෙයිද, නොද නොවෙයිද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි ඇසීය. ’උත්තිය, මා විසින් සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොදවෙයි, නොද නොවෙයි. මෙයම ඇත්තය, අනිත්වා හිස්යයි යන මෙයද මා විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලදී.’’

’’ භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, කිමෙක්ද, ලෝකය ශාස්වතද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, ලෝකය ශාස්වතය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය.

’’භාග්‍යවතුන් වහන්ස, කිමෙක්ද, ලෝකය කෙළවරක් ඇත්තේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, ලෝකය කෙළවරක් ඇත්තේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. ලෝකය කෙළවරක් නැත්තේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, ලෝකය කෙළවරක් නැත්තේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. එය ජීවයද, එය ශරීරයදැයි, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, එය ජීවයය, එය ශරීරයය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. ශරීරය අනිකක්ද, ජීවය අනිකක්ද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, ශරීරය අනිකක්ය, ජීවය අනිකක්ය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොවේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේද, නොවේද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා හිස්දැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු වේය, නොවේය, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මා විසින් මෙයද ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය.

’’සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොද වෙයිද, නොද නොවෙයිද, මෙයම සත්‍යයද, අනිත්වා බොරුදැ’ යි මෙසේ විචාරණ ලද්දේ ’උත්තිය, සත්ත්‍වයා මරණින් මතු නොද වෙයි, නොද නොවෙයි, මෙයම සත්‍යය, අනිත්වා හිස්යයි මෙයද තථාගතයන් වහන්සේ විසින් ප්‍රකාශ නොකරණ ලද්දේය’ යි කීයෙහිය. එසේනම් භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් කුමක් ප්‍රකාශ කරණ ලද්දෙහිද?’’

’’උත්තිය, මම විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් දැන, සත්ත්‍වයන්ගේ විශුද්‍ධිය පිණිස, ශොක වැලපීම් දෙක ඉක්මවීම පිණිස, දුක් දොම්නස් දෙක අස්තවීම පිණිස, ආර්‍ය්‍ය අෂ්ඨාංගික මාර්‍ගය ලබා ගැනීම පිණිස, නිර්‍වාණය ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිරීම පිණිස, ශ්‍රාවකයන්ට ධර්‍මය දේශනා කරමි.’’

’’භවත් ගෞතමයන් වහන්සේ විසින් යමක් විශිෂ්ඨ ඥානයෙන් දැන, සත්ත්‍වයන්ගේ විශුද්‍ධිය පිණිස ශ්‍රාවකයන්ට ධර්‍මය දේශනා කරයිද, ඉන් සියලු ලෝකය පමුණුවන්නේද, අර්‍ධයක්ද, භාගයක්දැ’’ යි ඇසීය. මෙසේ කීකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තූෂ්ණීම්භූතවූ සේක.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේට, ’උත්තිය පරිබ්‍රාජක තෙම, මෙබඳු ලාමක දෘෂ්ඨියක් නොලබාවා, සියලුදෙනා තමන්ම උසස්වන ප්‍රශ්නයක් විචාරණ ලද්දේ, මාගේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ නොවිසඳයි. ඒකාන්තයෙන් නොඉවසිය හැකිය’ යි මෙබඳු සිතක් විය. එය උත්තිය පරිබ්‍රාජකයාට බොහෝ කලක් අහිත පිණිස, දුක පිණිස වන්නේය.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් ආනන්‍ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ, උත්තිය පරිබ්‍රාජකයාට, ’ඇවැත්නි, උත්තිය, තොපට උපමාවක් කරන්නෙමි. මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් ඤාණවන්ත පුරුෂයෝ, උපමාවෙන්ද භාෂිතයාගේ අන්‍ර්‍ථය දනිත්. ඇවැත්නි, උත්තිය, යම් සේ පිටතින් බැඳි බැමි ඇති, දැඩි ප්‍රාකාර හා තොරන් ඇති, එක දොරක් ඇති, රජුගේ ප්‍රත්‍යන්ත නගරයක් යම් සේද, එහි පණ්ඩිතවූ, ව්‍යක්තවූ, නුවණැති, නොදන්නවුන් වලක්වන්නාවූ, දන්නවුන් ප්‍රවේශ කරන්නාවූ, දොරටු පාලයෙක් වන්නේය. හෙතෙම ඒ නගරයේ හාත්පස ඇවිද, මාර්‍ගය ගෙවන්නේ, බළලෙකු පිටවන තරම් පවුරු මුල්ලක් හෝ, පවුරු විවරයක් හෝ නොදක්නේය. ඔහුට මෙතෙක් ප්‍රාණීහු මේ නුවරට ප්‍රවේශ වෙත්යයි කියා හෝ, නික්මෙත්යයි කියා හෝ මෙබඳු දැනීමක් නොවේද, යම්කිසි මහත් ප්‍රාණී කෙනෙක් මේ නගරයට ප්‍රවිෂ්ට වෙත් හෝ, නික්මෙත් හෝ, ඒ සියල්ලෝ මේ දොරටුවෙන් ප්‍රවේශවෙත් කියා හෝ නික්මෙත්ය කියා හෝ මෙසේ සිතයි.

’’ඇවැත්නි, උත්තිය, එසේම එය තථාගතයන් වහන්සේට වෙහෙසක් නොවේ. උන්වහන්සේ විසින් සියලු ලෝකයා බාගයක් හෝ, කොටසක් හෝ, පමුණුවන්නේය. ඉක්බිත්තෙන් තථාගතයන් වහන්සේට මෙහිලා අදහස වෙයි. යම් කිසි කෙනෙක් ලෝකයෙන් පමුණුවන ලද්දාහුද, පමුණුවනු ලබත්ද, පමුණුවනු ලබන්නෝද, ඒ සියල්ලෝ චිත්තෝපක්ලේශයන්වූ, ප්‍රඥාව දුර්‍වල කරන්නාවූ, පඤ්චනීවරණයන් අත්හැර, සතර සතිපට්ඨානයන්හි මනාකොට පිහිටි සිත් ඇත්තාහු, සප්ත බොජ්ඣඞ්ගයන් තත්වූ පරිද්දෙන් වඩා, මෙසේ මොවුහු ලෝකයෙන් පමුණුවන ලද්දාහුද, පමුණුවනු ලබත්ද, පමුණුවනු ලබන්නාහුද වෙත්. ඇවැත් උත්තිය, ඔබ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් යම් ප්‍රශ්නයක් විචාළේද, ඒ ප්‍රශ්නයම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් අනික් ක්‍රමයකින් විචාළෙහිය. එහෙයින් එය තොපට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ප්‍රකාශ නොකළ සේකැ’’ යි කීය.