Avadānaśatakam* |

aṣṭamo vargaḥ |

77: muktā

buddho bhagavān satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito rājabhī rājamātrair dhanibhiḥ pauraiḥ śreṣṭhibhiḥ sārthavāhair devair nāgair yakṣair asurair garuḍaiḥ kinnarair mahoragair iti deva­nāgayakṣāsuragaruḍakinna­ramahoragābhyarcito buddho bhagavān jñāto mahāpuṇyo lābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajya­pari­ṣkārāṇāṃ saśrāvakasaṃghaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane ’nāthapiṇḍadasyārāme | śrāvastyāṃ puṣyo nāma śreṣṭhī āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparigraho vaiśravaṇadhanasamudito vaiśravaṇadhanapratispardhī | tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* | sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati | tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā | sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā | dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā muktāmālayā śirasi baddhayā | tasyā jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyate: kiṃ bhavatu dārikāyā nāmeti | jñātaya ūcuḥ: yasmād asyā jātamātrāyā muktamālā śirasi prādurbhūtaṃ, tasmād bhavatu dārikāyā mukteti nāmeti | muktā dārikā aṣṭābhyo dhātrībhyo dattā dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyām* | sā ’ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpimaṇḍenānyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣaiḥ | āśu vardhate hradastham iva paṅkajam* ||

yāvan muktā dārikā krameṇa mahatī saṃvṛttā | tasyāḥ sā muktāmālā avatāritā punaḥ prādurbhavati | tataḥ sā dārikā kṛpaṇavanīpakān dṛṣṭvā bhāgasaṃvibhāgaṃ karoti | yadā ca pradeyā saṃvṛttā, tadā tasyā bahavo yācanakā āgacchanti rājaputrā amātyaputrāḥ śreṣṭhiputrāś ca | tato ’syāḥ pitā śokāgāraṃ praviśya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaś cintayati: yady ekasmai dāsyāmi, anye me ’mitrā bhaviṣyantīti | tato ’sau dārikā pitaraṃ vijñāpayāmāsa: tāta kimarthaṃ śokaḥ kriyata iti | tena yathāvṛttaṃ sarvaṃ tat samākhyātam* | tato dārikā kathayati: tāta nāhaṃ kāmair arthinī | bhagavacchāsane pravrajiṣyāmīti | yāvad anāthapiṇḍadasya supriyo nāma kanīyaḥ putras tena pitā vijñaptaḥ | mamārthāyaitāṃ dārikāṃ yācasveti | tato ’nāthapiṇḍadena puṣyasya gṛhapater dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam*: dīyatāṃ muktā dārikā mama putrāya | evaṃ kṛtaṃ sāṃbandhikaṃ yāvajjīvasukhyaṃ kṛtaṃ ca bhaviṣyatīti | tataḥ puṣyeṇa gṛhapatinā svasyāṃ duhitari so ’rtho niveditaḥ | sā kathayati: samayato yadīndriyāṇāṃ paripākān mayā saha bhagavacchāsane pravrajati, evam ahaṃ taṃ bhartāraṃ varayāmīti | tena tathaiva kṛtam* | yāvad ubhāv eva gṛhān niṣkramya bhagavacchāsane pravrajitau | tābhyāṃ yujyamānābhyāṃ ghaṭamānābhyāṃ vyāyacchamānābhyām idam eva pañcagaṇḍakaṃ saṃsāracakraṃ calācalaṃ viditvā sarvasaṃskāragatīḥ śata­napatanavikiraṇavidhvaṃ­sana­dharma­tayā parāhatya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | arhantau saṃvṛttau traidhātukavītarāgau samaloṣṭakāñcanāv ākāśapāṇitalasamacittau vāsīcandanakalpau vidyāvidāritāṇḍakośau vidyābhijñāprati­saṃ­vitprāptau bhavalābhalobhasat­kāraparāṅmukhau | sendropendrāṇāṃ devānāṃ pūjyau mānyāv abhivādyau ca saṃvṛttau ||

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kāni bhadanta muktayā karmāṇi kṛtāni yena muktāmālayā śirasy ābaddhayā, pravrajya cārhatvaṃ sākṣātkṛtam iti | bhagavān āha: muktayaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni | muktayā karmāṇi kṛtāny upacitāni | ko ’nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca:

na praṇaśyanti karmāṇi kalpakoṭiśatair api
sāmagrīṃ prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām* ||

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo ’tīte ’dhvany asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* | sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣipatane mṛgadāve | yāvad anyatamaḥ sārthavāhaḥ sa mahāsamudram avatīrṇaḥ | tataḥ svasti susiddhayānapātra āgataḥ | tatas tena muktāhāraḥ paramaśobhana ānitaḥ | tasya ca bhāryā abhirūpā darśanīyā prāsādikā | tena tasyāḥ śirasi baddhaḥ ||

vārāṇasyām anyatamo gṛhaptiḥ śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśaya ātmahitaparahitapratipannaḥ kāruṇiko mahātmā dharmakāmaḥ | tasya buddhir utpannā: yanv ahaṃ chandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā bhagavataḥ kāśyapasya śāsane pañcavārṣikaṃ kuryām iti | tena rājñaḥ kṛkiṇo niveditam*: icchāmy ahaṃ chandakabhikṣaṇaṃ samādāpya bhagavataḥ pañcavārṣikaṃ kartum iti | rājñā evam astv iti samanujñātaḥ | athāsau gṛhapatir hastiskandhārūḍho vārāṇāsyāṃ nagaryāṃ rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu cchandakabhikṣaṇaṃ yācituṃ pravṛttaḥ | yāvat sārthavāhabhāryā muktāhāraṃ śiraso ’vamucya tasmiṃś chandakabhikṣaṇe dattavatī | yāvat sārthavāha āgatas taṃ muktāhāraṃ śiraso ’panītaṃ dṛṣṭvā pṛṣṭavān*: bhadre kvāsau muktāhāra iti | tatas tayoktam*: āryaputra prītiṃ janaya, prasādam utpādaya, bhagavacchāsane chandakabhikṣaṇe datta it | yāvat sārthavāhena puṣkalena mūlyena niṣkrīya tasyai patnyai dattaḥ | sā necchati punas taṃ grahītum*, parit­yakto Speyer: parityaktā me iti | svāminocyate: bhadre mayā prabhūtena hiraṇyasuvarṇenāyaṃ krītaḥ | kasmān necchasīti | tato ’sau dārikā taṃ gṛhītvā prabhūtaṃ puṣpasaṃgrahaṃ kṛtvā gandhamālyāni ca gṛhītvā ṛṣipatanaṃ gatā | tato gandhakuṭyāṃ gandhapralepaṃ kṛtvā puṣpair ākīrya muktāhāraṃ bhagavato mūrdhni kṣiptavatī | sa sahasā bhagavataḥ kāśyapasya mūrdhani sthitaḥ | tataḥ prasādajātayā praṇidhānaṃ kṛtam*: aham apy evaṃvidhānāṃ guṇānāṃ labhinī syām*, evaṃvidham eva śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti ||

kiṃ manyadhve bhikṣavo yāsau tena kālena tena samayena sārthavāhabhāryā, iyaṃ sā muktā | yad anayā bhagavati kāśyape kārāḥ kṛtās tenābhirūpā darśaniyā prāsādikā | muktāhāraś cāsyāḥ śirasi prādurbhūtaḥ | tenaiva hetunedānīm arhatvaṃ sākṣātkṛtam* | iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ, ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ, vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ | tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca, ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ | ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* ||

idam avocad bhagavān* | āttamanasas te bhikṣavo bhagavato bhāṣitam abhyanandan* ||