Dharmaskandha |

19. karuṇā cetaḥsamādhiḥ |

karuṇā katamā | āha | duḥkhitā bata satvā iti + + + + + + + + yac caiveme pravivekajā adhyātmasamutthitāḥi pratisaṃkhyāya samutpannāḥ kuśalā rūpapratisaṃyuktā arttiarttīyanā duḥkhaduḥkhāyanā karuṇākaruṇāyanā + + + + + + + +

—ṇā­saṃ­prayuktā ca yā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ tataḥ samutthitaṃ kāyakarma vākkarma tatsamutthitāś cittaviprayuktāḥ saṃskārā iyam ucyate karuṇā ///

—ś cāpramāṇaś ca | katamaḥ prayogaḥ parīttasya karuṇācetaḥsamādheḥ kathaṃ prayuktaś ca punaḥ parīttaṃ karuṇaṃ cetaḥsamādhiṃ samāpadyate āha yathā khalv ihaikaty. ///

tad­yathā mātā vā pitā vā bhrātā vā bhaginī vā anyatamānyatamo mitrajñātisālohito vā sa ebhiḥ parīttaiḥ parīttaṃ karuṇāsahagataṃ cittam āsthāpayati saṃsthāpayati ///

—ti vyupaśamayati ekotīkurute samādhatte parīttaṃ duḥkhitā bata satvā iti tasyaibhiḥ parīttaiḥ parīttaṃ karuṇāsahagataṃ cittam upasthāpayataḥ damayataḥ śamayato ///

—taḥ tac cittaṃ vikṣipyate vistareṇa yathā maitrāyām uktaṃ || muditā katamā | āha modantāṃ bata satvā iti evaṃ manasikurvataḥ yān naiṣkramyapraviveka .. ///

kuśalā rūpapratisaṃyuktāḥ cetasa āmodanā pramodanābhipramodanā | muditā modanā āttamanaskatā sumanaskatā saumanasyaṃ ārabdhi .. ///

—m audbilyāyitatvaṃ prītiḥ prītyāyitatvaṃ ucyate muditā | api khalu muditā muditāsaṃprayuktā ca yā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ tataḥ samutthitaṃ ///

—ttaviprayuktāḥ saṃskārā iyam ucyate muditā | muditā khalu cetaḥsamādhiḥ dvividhaḥ parīttaś cāpramāṇaś ca | kataraḥ prayogaḥ parīttasya muditasya cetaḥsamādheḥ ///

—samādhiṃ samāpadyate āha yathā khalv ihaikatyasya ye satvā bhavanti iṣṭāḥ kāntāḥ priyā manaāpās tadyathā mātā vā pitā vā bhrātā vā bhaginī vā anyatamān­yata­mo ///

ebhiḥ parīttaiḥ satvaiḥ parīttaṃ muditāsahabhuvaṃ cittam āsthāpayati saṃsthāpayaty upasthāpayati damayati śamayati vyupaśamayati ekotīkaroti samā ///

tasyaibhiḥ parīttaiḥ satvaiḥ parīttaṃ muditāsahagataṃ cittam āsthāpayataḥ saṃsthāpayataḥ upasthāpa­yataḥ damayataḥ śamayato vyupaśamayataḥ ekotīkurvataḥ samādadhataḥ tac cittaṃ vikṣipyati ///

—tamā āha satvā ity evaṃ manasikurvataḥ yan naiṣkramyapraviv­eka­dh­yāna­samutthitā pratisaṃkhyāya samutpannā kuśalā rūpapratisaṃyuktā cittasamatā cittaprasannatā cetaso 'nābho ///

—lūpekṣā­saṃ­prayuktā ca yā vedanā saṃjñā saṃskārā vijñānaṃ tataḥ samutthitaṃ kāyakarma vākkarma tataḥ samutthitāś cittaviprayuktāḥ saṃskārā iyam ucyate upekṣā | kataraḥ prayogaḥ ///

—ś ca punar upekṣāṃ samādhiṃ samāpadyate āha | yathā khalv ihaikatyasya satvā bhavantīṣṭāḥ kāntāḥ priyā manaāpās tadyathā mātā vā pitā vā bhrātā vā bhaginī vā anyatamānyatamo ///

—syaivaṃ bhavati iyaṃ mātā vā pitā vā bhrātā vā bhaginī vā anyatamānyatamo vā mitrajñātisālohito vā kāmam anyatra satvaḥ satva ity adhimukto bhavati tadyathā ///

—t sa tatra paśyet* sālān vā tālān vā naktamālān vā aśvatthoduṃbaranyagrodhān vā tasya naivaṃ bhavati ime 'tra sālā vā tālā vā naktamālā vā aśvatthoduṃbara ///

—mukto bhavati | evaṃ evaihaikatyasya ye satvā bhavanti iṣṭāḥ kāntā vistareṇa yāvaj jñātisālohitaḥ tasya naivaṃ bhavatīyaṃ mama mātā vā pitā vā bhrāta vā ///

—tisālohito vā kāmam anyatra satvaḥ satva ity adhimukto bhavati ayaṃ prayogaḥ upekṣasya cetaḥsamādher evaṃ prayuktaś ca punar upekṣaḥ cetaḥsamādhiḥ saṃpadyate ///

—ś cāpramāṇaś ca | kataraḥ prayogaḥ parīttasyopekṣasya cetaḥsamādheḥ kathaṃ prayuktaś ca punaḥ parīttam upekṣācetaḥsamādhiṃ samāpadyate āha | yathā khalv ihaikatyasya ///

vistareṇa yāvaj jñātisālohitaṃ sa ebhiḥ parīttaiḥ satvaiḥ parīttam upekṣāsahagataṃ cittam āsthāpayati saṃsthāpayaty upasthāpayati damayati śamayati ///