saṁghātiśeṣa-dharma 19

śikṣā-pratyākhyāyikā

Origin story

bhagavān śākyeṣu viharati | śākyānāṁ kapilavastusmiṁ nyagrodhārāme | tahiṁ dānī dve mātā-dhītare agārasyānagārikāṁ pravrajite | dhītā śākyehi pravrajitā mātā tīrthikehi | sā dāni mātā dhītaram āha | putriṇi | kiṁ vayaṁ jīvantikā eva anyamanyaṁ na paśyāmaḥ | ihaiva cāgaccha | sā dān āha | āgacchāmī | na mayā yathā vā tathā vā śakyam āgantuṁ | yāvat kiñcid adhikaraṇam utpādayāmi | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi saha vāco vācikaṁ karoti | sā yadā paryādinnā bhavati tadā āha | buddhaṁ pratyākhyāmi | evaṁ dharmaṁ saṁghaṁ śikṣām uddeśaṁ samvāsaṁ sambhogaṁ śāstṛ-padaṁ bhikṣuṇī-bhāvaṁ pratyākhyāmi | śākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāmi | kiṁ etā eva śramaṇikā śākya-putrīyā | santy anyāny api pṛthu-tīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṁ cariṣyaṁ | sā dāni bhikṣuṇīhi vuccati | mā ārye buddhaṁ pratyākhyāhi yāvat mā śākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāhi | asādhu ārye buddha-pratyākhyānaṁ yāvad asādhu śākya-putrīya bhāva-pratyākhyānaṁ |

sā sakṛd uktā na pratikramati | dvitīyaṁ tṛtīyam pi uktā na pratikramati | etaṁ prakaraṇaṁ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṁsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayeti | bhagavān āha | tena hi bhikṣuṇyo | yady eṣā itthan-nāmā bhikṣuṇī śikhyā-pratyākhyāyikā | sā evam āha | buddhaṁ pratyākhyāmi | peyālaṁ | yāvat tatra brahmacaryañ cariṣyaṁ | sā sakṛd uktā na pratikramati | dvitīyaṁ tṛtīyam apy uktā na pratikramati | tena hi gacchatha | tāṁ trikkhatto kuv-ege trikkhatto mahājane trikkhatto saṁgha-madhye sa ma nugrāhatha samanubhāṣatha etasya vastusya pratiniḥsargāya | sā dāni kuv-ege vaktavyā | satyaṁ tvam ārye itthan-nāmome śikṣāṁ pratyākhyāsi | sā tvam evam vadasi buddhaṁ pratyākhyāmi | peyālaṁ | yāvat kiṁ punar etā eva śramaṇikā śākya-putrīyāḥ | santy anyāny api pṛthu-tīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṁ cariṣyan ti | āmo ty āha | sā tvaṁ kuv-ege vuccasi mā tvam ārye itthan-nāme buddhaṁ pratyākhyāhi yāvac chākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāhi | asādhu ārye buddha-pratyākhyānaṁ | yāvad asādhu śākya-putrīya bhāva-pratyākhyānaṁ |

yaṁ khalu te ārye itthan-nāmāya mitrāya karaṇīyaṁ arthakāmāya hitaiṣīṇīye karoti | tena mitrā ekam vācaeka-vācā gacchati | dve vācā anuavaśiṣṭā pratiniḥsara na pratinissarāmīty āha | evam dvitīyam pi tṛtīyam pi | evaṁ mahā-jane saṁgha-madhye avalokanā kartavyā yāvad etaṁ prakaraṇaṁ bhikṣuṇīyo bhagavato ārocayeṁsuḥ | bhagavān āha | śabdāpayatha tāṁ bhikṣuṇīṁ | sā dāni śabdāpitā | satyan ti | tad evaṁ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṁ te | peyālaṁ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṁ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

Ruling

bhikṣuṇī khalu punaḥ śikhyā-pratyākhyāyikā bhavati | sā dān āha | buddhaṁ pratyākhyāmi | dharmaṁ saṁghaṁ śikṣām uddeśaṁ samvāsaṁ saṁbhogaṁ śāstṛ-padaṁ bhikṣuṇī-bhāvaṁ śramaṇī-bhāvaṁ śākya-putrīyabhāvaṁ pratyākhyāmi | kiṁ etā eva śramaṇikā śākyaputrīyā | santy anyāny api pṛthu-tīrthyāyatānāni | tatra brahmacaryaṁ cariṣyaṁ | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye śikhyā-pratyākhyāyikā bhohi | mā buddhaṁ pratyākhyāhi | mā dharmaṁ saṁghaṁ śikṣām uddeśaṁ samvāsaṁ saṁbhogaṁ śāstṛ-padaṁ bhikṣuṇī-bhāvaṁ śramaṇi-bhāvaṁ śākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāhi | asādhu ārye buddha-pratyākhyānaṁ | asādhu dharma-pratyākhyānaṁ | asādhu saṁgha-pratyākhyānaṁ | śikṣā-uddeśa-samvāsa-saṁbhoga-śāstṛpada-bhikṣuṇībhāva-śramaṇībhāva-pratyākhyānaṁ | asādhu ārye śākya-putrīya bhāva-pratyā khyānaṁ | evañ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vucyamānā tam eva vastuṁ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvat tṛtīyakaṁ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat-tṛtīyakaṁ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṁ vastuṁ pratiniḥsareya ity etaṁ kuśalaṁ | no ca pratiniḥsareya | ayam api dharmo yāvat-tṛtīyako saṁghātiśeṣo | saṁgham evādhipatiṁ kṛtvā niḥsaraṇīyo |

Definitions

  • yā puna bhikṣuṇī ti yathā sā bhikṣuṇī |
  • śikṣā-pratyākhyāyikā ti sā evam āha buddhaṁ pratyākhyāmi | peyālaṁ | yāvac chākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāmi | kim etā eva śramaṇikā śākya-putrīyāḥ | santy anyāny api pṛthu-tīrthyāyatanāni | tatra brahma-caryaṁ cariṣyaṁ | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye buddhaṁ praytākhyāhi yāvad asādhu ārye śākya-putrīya bhāva-pratyākhyānaṁ | evaṁ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vucyamānā tam eva vastuṁ samādāya pragṛhya tiṣṭheya na pratiniḥsareya | yā sā bhikṣuṇī śikṣā-pratyākhyāyikā |
  • sā bhikṣuṇīhī ti saṁghena mahā-janena eka-pudgalena yāvat-tṛtīyakaṁ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā trikkhatto kuv-ege trikkhatto mahā-jane trikkhato saṁghamadhye | sā dāni kuv-ege vaktavyā | satyaṁ tvam itthan-nāme evaṁ vadasi buddhaṁ pratyākhyāmi yāvac chākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāmi | āma ity āha | sā kuv-ege vuccati | mā ārye itthan-nāme buddhaṁ pratyākhyāhi | yāvad asādhu ārye śākya-putrīya bhāva-pratyākhyānaṁ | yaṁ khalu te ārye itthannāmāya mitrāya karaṇīyaṁ | artha-kāmāya hitaiṣiṇīye karoti | te taṁ mitrā eka-vācā gacchati | dve vācā avaśiṣṭā pratiniḥsara na pratiniḥsarāmīty āha | evaṁ mahā-jane saṁgha-madhye avalokanā kartavyā | vistareṇa | yāvat-tṛtīyakaṁ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṁ vastuṁ pratiniḥsareya ity etetaṁ kuśalaṁ | no ca pratiniḥsareya ayam api dharmo

yāvat prajñaptiḥ |

Permutations

sā eṣā bhikṣuṇī trikkhatto kuv-ege trikkhatto mahā-jane trikkhatto saṁgha-madhye samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā pratiniḥsargārhaṁ vastuṁ na pratiniḥsarati vācāyāṁ vācāyāṁ vinayātikramam āsādayati | evaṁ mahā-jane saṁgha-madhye jñaptim adhivāsayati vinayātikramam āsādayati | prathamāyāṁ vācāyāṁ adhyoropitāyāṁ vinayātikramam | adhyo-ropitāyāṁ thūl-accayam | evaṁ dvitīyāyāṁ tṛtīyāyāṁ vācāyām adhyoropitāyāṁ thūl’-accayam | adhyoropitāyāṁ saṁghātiśeṣaṁ | yadā saṁghātiṣeśam āpattim āpannā bhavati tadā ye ca kuv-ege ye ca mahā-jane ye ca saṁgha-madhye thūl’-accayā ca vinayātikramā ca sarve te pratiprasrabhyante | ekā gurukā āpattiḥ saṁsthihati yad idaṁ saṁghātiśeṣo | antarā pratiniḥ-sarati yathā-sthitāsu āpattiṣu kārāpayitavyā | kin ti dāni pratiniḥsargārhaṁ draṣṭavyaṁ kim apratiniḥsargārhaṁ | abhūṣi khalu me śikṣāṁ pratyākhyāsyāmi | na khalu me pratyākhyānaṁ prtiniḥsargārhaṁ draṣṭavyaṁ | kin ti dāni a-pratiniḥsargārhaṁ draṣṭavyaṁ | abhūṣi khalu me śikṣāṁ pratyākhyāsyan ti | pratyākhyātam dāni na pratyākhyāsi pratyākhyāmi ceti | evam a-pratiniḥsargārhaṁ draṣṭavyaṁ | tena bhagavān āha |

Restatement of rule

bhikṣuṇī khalu punaḥ śikṣā-pratyākhyāyikā bhavati | sā evam āha | buddhaṁ pratyākhyāmi dharmaṁ pratyākhyāmi | saṁghaṁ pratyākhyāmi | śikṣāṁ pratyākhyāmi | uddeśaṁ samvāsaṁ saṁbhogaṁ śāstṛ-padaṁ bhikṣuṇī-bhāvaṁ śramaṇī-bhāvaṁ śākya-putrī ya bhāvaṁ pratyākhyātimi | kim ekāetā eva śramaṇikā śākya-putrīyāḥ | santy anyāny api pṛthu-tīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṁ cariṣyaṁ | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye śikṣā-pratyākhyāyikā bhohi | mā dharma-pratyākhyāyikā bhohi | mā saṁghapratyākhyāyikā bhohi | mā śikṣāṁ pratyākhyāhi | mā uddeśaṁ samvāsaṁ sambhogaṁ śāstṛ-padaṁ bhikṣuṇī-bhāvaṁ śramaṇī-bhāvaṁ śākya-putrīya bhāvaṁ pratyākhyāhi | tat kasya hetoḥ | asādhu ārye buddha-pratyākhyānaṁ | asādhu dharma-pratyākhyānaṁ | asādhu saṁgha-pratyākhyānaṁ | asādhu śikṣā-pratyākhyānaṁ | uddeśa-saṁvāsa-saṁbhoga-śāstṛpada-bhikṣuṇībhāva-śramaṇībhāva pratyākhyānaṁ | asādhu śākya-putrīya bhāva-pratyākhyānaṁ | evaṁ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vuccamānā taṁ eva vastuṁ samādāya pragṛhya tiṣṭheya | na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvat-tṛtīyakaṁ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat-tṛtīyakaṁ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamānā vā tam vastuṁ pratiniḥ-sareya | ity etaṁ kuśalaṁ | no ca pratiniḥsareya | ayaṁ pi dharmo yāvat-tṛtīyako saṁghātiśeṣo | saṁgham evādhipatiṁ kṛtvā niḥsaraṇīyo |

Conclusion

uddiṣṭā me āryamiśrikāyo ekūnaviṁśati saṁghātiśeṣā dharmāḥ | tatra ekadedaśa prathamāpattikāḥ aṣṭau yāvat-tṛtīyakāḥ | yeṣāṁ bhikṣuṇī ity anyatarānyatarom āpattim āpadyitvā ardha-māsaṁ ubhayato saṁghe mānatvaṁ caritavyaṁ | cīrṇa-mānatvā bhikṣuṇī kṛtānudharmā | āhvayana-pratibaddhā yatra syād viṁśati-gaṇo ubhayato saṁgho tatra sā bhikṣuṇī āhvayitavyā | ekenāpi ced ūnoviṁśati-gaṇo ubhayato saṁgho tāṁ bhikṣuṇīm āhveya | sā ca bhikṣuṇī an-āhūtā | te ca bhikṣavo tāś ca bhikṣuṇīyo garhyāḥ | iyam atra sāmīcī | tatrāryamiśrikāyo pṛcchāmi | kaccit tha pariśuddhā | dvitīya-tṛtīyaṁ pi āryamiśrikāyo pṛcchāmi | kaccicchattha pariśuddhā | pariśuddhā atrāryamiśrikāyo yasmāt tūṣṇīm evam etan dhārayāmi |

uddānaṁ |
saṁcaritraṁ 1 dve abhūte 2, 3 |
utasada-vādo4 dve vinā 5, 6 |
an-anujñātā ca 7 | mavadhyā 8 |
ca ekā nadīn tareya 9 |
utkṣiptakā saha dharmeṇa 10 |
bhikṣuṇī ca an-avaśrutā 11 ||

vadeti tvaṁ pratigṛhṇe 12 |
dve ya bhedena 13, 14 ākrośo 15 |
durvacaka-jātīyo 16 |
dve saṁsṛṣṭā viharanti 17 |
tāsāñ cānuvirikā 18 |
śikṣā-pratyākhyāyikā caiva 19 | ||

aṣṭau yāvat-tṛtīyakāḥ saṁghātiśeṣāḥ samāptāḥ ||