Mahāvastu

28. Plagues of Former Days

buddhena bhagavatā vaiśālīye sīmaṃ ākramantena sarve amanuṣyakā palānāḥ || mahanto janakāyo prīto bhagavantaṃ pṛcchati || paśya bhagavan kathaṃ bhagavatā vaiśālīye sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakāḥ palānāḥ || bhagavān āha || kim atra vāsiṣṭhāho āścaryaṃ yan tathāgatena paramasaṃbodhipraptena devātidevena sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ || anyadāpi mayā ṛṣibhūtena kampille nagare sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ || lecchavikā āhansu || anyadāpi bhagavan* || bhagavān āha || anyadāpi vāsiṣṭhā ||

Rakṣita Jātaka

bhūtapūrvaṃ vāsiṣṭhā atīta-m-adhvāne pāṃcāle janapade kampilla nagare rājā brahmadatto nāma rājyaṃ kāresi susaṃgṛhītaparijano dānasaṃvibhāgaśīlo || tasya taṃ kampillaṃ janapadaṃ ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca sukhitamanuṣyaṃ ca praśāntadaṇḍaḍamaraṃ sunigṛhītataskaraṃ vyavahārasampannaṃ || tasya dāni rājño brahmadattasya rakṣito nāma purohitaputro maheśākhyo daśakuśala­karma­pathasamādāyavartī kāmeṣu ādīnavadarśāvī niḥśaraṇaprajño saṃvegabahulo naiṣkramyābhiprāyo || so kāmeṣu ādīnavaṃ dṛṣṭvā anuhimavantaṃ gatvā ṛṣipravrajyāṃ parvrajīto || tena dāni tahiṃ himavante āśramaṃ māpetvā tṛṇakuṭīparṇakuṭīni kṛtvā mūla­patra­puṣpaphalabhakṣeṇa bāhirakeṇa mārgeṇa pūrvarātraṃ apararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktena viharantena catvāri dhyānāni utpāditāni paṃca ca abhijñā sākṣīkṛtā || so dāni caturdhyānalābhī paṃcābhijño daśakuśala­karma­pathasamādāyavartī kumāro brahmacārī svayam āśrame paryaṃkena niṣaṇṇo candramaṇḍalaṃ ca sūryamaṇḍalaṃ ca pāṇinā parāmṛṣati | yāvad brahmakāyikakāyān vaśe varteti ugratapo ṛṣi mahābhāgo || kadācit kampille mahānagare sajanapade amanuṣyavyādhi dāruṇo utpanno || tena amanuṣyavyādhinā spṛṣṭā bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyante || rājñā brahmadattena taṃ kampille mahāntam ādīnavaṃ dṛṣṭvā anuhimavante rakṣitasya dūto preṣitaḥ || kampille edṛśo amanuṣyavyādhi utpanno bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti || sādhu bhagavān kampillam āgaccheyā anukampām upādāya || ṛṣir dūtavacanaṃ śrutvā anuhimavantāto kampillam āgato || tena ṛṣiṇā kampillasya sīmām ākramantena sarve te amanuṣyakā palānāḥ || ṛṣiṇā tahiṃ kampille svastyayanaṃ kṛtaṃ daśa kuśalāḥ karmapathā deśitā caturaśītināṃ prāṇisahasrāṇāṃ ||

kiṃ so naro jalpam acintyakālaṃ
katamāsya vidyā katamaṃ sya dānaṃ |
saukhyādhvago asmiṃ pare ca loke
kathaṃkaro rakṣito svastyayanaṃ tad āhu ||

yo siddhadevāṃ ca narāṃś ca sarvā
jñātiṃ ca bhūtāni ca nityakālaṃ |
avajānati prajvalanaṃ ca tīkṣṇaṃ
bhūtānukampi rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

yo vā duruktaṃ vacanaṃ kṣameyā
kṣāntībalena adhivāsayanto |
paruṣaṃ śrutvā vacanaṃ aniṣṭaṃ
adhivāsanārakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

yo vā duruktaṃ vacanaṃ kṣameya
jātā ca ye snigdhamitrā satataṃ bhavanti |
viśāradā avisaṃvādakā ca
tāṃ mitradrohīsamasaṃvibhāgī |
dhanena mitrāṃ sadā-m-anukampi
so mitramadhye rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

yo jñātimadhye ca sahāyamadhye
śīlena prajñāya vaśītayā ca |
abhirocati sarvaṃ hi nityakālaṃ
so jñātimadhye rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

yasmiṃ rājā bhūmipatī prasannā
jānanti satye ca parākrame |
abhavya eṣo iha ca purā ca
sa rājamadhye rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

yaṃ snigdhabhāvā + + + + + + + + +
mātā prajāyām anukampitā ca |
prajāyate rūpavatī suśīlā
gharavāsa rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

ye āryadharmeṇa stuvanti buddhaṃ
upasthitā paricariyāye santo |
bahuśrutā tīrṇakāṃkṣā vimuktā
arhantamadhye rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

annaṃ pānaṃ kāśikacandanaṃ ca
gandhaṃ ca mālyaṃ ca dadanti kāle |
prasannacittā śramaṇabrahmehi
grāmasya madhye rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

paiśunyaṃ mṛṣāvāda pareṣu dāraṃ
prāṇātipātaṃ ca tathaiva madyaṃ |
etaṃ prahāya svargatiṃ gamiṣyatha
grāmasya madhye rakṣito svastyayanaṃ tad āhuḥ ||

syāt khalu punar vo vāsiṣṭhāho evam asyāsyād anyo sa tena kālena tena samayena rakṣito nāma ṛṣi abhūṣi | na khalv eva draṣṭavyaṃ | tat kasya hetoḥ | ahaṃ so vāsiṣṭhā tena kālena tena smayena rakṣito nāma ṛṣi abhūṣi || anyo so tena kālena tena samayena kampille nagare brahmadatto nāma rājā abhūṣi || na khalv etad eva draṣṭavyaṃ || eṣo rājā śreṇiko bimbisāro tadā kampille nagare brahmadatto nāma rājā abhūṣi || tadāpi maye ṛṣibhūtena kampille sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ || etarahiṃ pi maye vaiśālīye sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ ||

api ca na etarahiṃ yeva maye sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ | anyadāpi maye sīmām ākramantenaiva amanuṣyakā palānāḥ ||

Hastināga Jātaka

bhūtapūrvaṃ vāsiṣṭhāho atītam adhvānaṃ nagare vārāṇasī kāśijanapade rājā rājyaṃ kārayati kṛtapuṇyo maheśākhyo mahābalo mahākośo mahāvāhano susaṃgṛhītaparijano dānasaṃvibhāgaśīlo || tasya taṃ nagaraṃ vārāṇasī kāśijanapado ṛddho ca sphīto ca kṣemo ca subhikṣo ca ākīrṇajanamanuṣyo ca || tasya dāni rājño hastināgo kṛtapuṇyo maheśākhyo mahātejo mahānubhāvo tasya tejānubhāvena vārāṇasī kāśījanapado nirītiko nirupadravo yenānyeṣām api grāmajanapadānāṃ sīmām ākramantenaiva nirītikā nirupadravā bhonti || kadācit* mithilāyāṃ videhanagare amanuṣyavyādhir utpanno bahūni prāṇisahasrāṇi anayavyasanam āpadyanti || te śṛṇvanti kāśīrājño hastināgo kṛtapuṇyo ca maheśākhyo ca mahātejo ca mahānubhāvo ca yasya grāmasya vā nagarasya vā sīmām ākramati nirītiko nirupadravo so grāmo vā nagaro vā bhavati || tena dāni vaidehakarājñā aparo brāhmaṇo ukto || gaccha vārāṇasīṃ so kāśirājā sarvaṃdado ca dānasaṃvibhāgaśīlo ca || tasya imāṃ prakṛtiṃ ārocehi taṃ ca hastināgaṃ yācehi || tena nāgena iha āgatena sarvo amanuṣyavyādhi praśamiṣyati || so brāhmaṇo rājño vacanaṃ śrutvā anupūrveṇa vārāṇasim anuprāpto || brāhmaṇo ca vārāṇasiṃ praviśati || ayaṃ ca kāśirājā vārāṇasīto bahir nagaraṃ niryāti mahatā rājānubhāvena mahatīye rāja-ṛddhīye taṃ ca hastināgaṃ sarvālaṃkāravibhūṣitaṃ hemajālasaṃcchannaṃ śirījvalantaṃ purato gacchati || tena brāhmaṇena so kāśirājā purataḥ sthitvā jayena vardhāpito || rājā taṃ brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā sthito || kena te sti bho brāhmaṇa artho kin te dadāmi || brāhmaṇena taṃ mithilāyām amanuṣyaṃ upasargaṃ sarvaṃ kāśirājño ārocitaṃ || etaṃ mahārāja hastināgaṃ dehi mithilāyām anukampām upādāya || rājā sakṛpo parānugrahapravṛtto ca || tena taṃ hastināgaṃ tasya brahmaṇo yathālaṃkṛtaṃ dinnaṃ || dadāmi te brāhmaṇa nāgam imam alaṃkṛtaṃ hemajālena cchannaṃ rājārhaṃ rājabhogyaṃ udāraṃ sasārathiṃ | gacchahi yenakāmaṃ || syāt khalu punar vo vāsiṣṭhāho evam asyāsyā anyaḥ sa tena kālena tena samayena vārāṇasyāṃ rājā abhūṣi || na etad evaṃ draṣṭavyaṃ || eṣa rājā śreṇiko bimbisāro tena kālena tena samayena kāśirājā abhūṣi || syāt khalu punar vo vāsiṣṭhāho evam asyāsyā anyo so tena kālena tena samayena mithilāyāṃ rājā bhavati || na etad evaṃ draṣṭavyaṃ || tat kasya hetoḥ || eṣa siṃhasenāpatis tena kālena tena samayena rājā abhūṣi || anyo so brāhmaṇo bhavati | eṣo tomaro lecchaviḥ || anyo so hastināgo bhavati || na khalu punar evaṃ draṣṭavyaṃ || ahaṃ so tena kālena tena samayena rājño hastināgo abhūṣi || tadāpi maye hastinagabhūtena mithilāyāṃ sarve amanuṣyakāḥ palānāḥ || etarahiṃ pi maye vaiśālīye sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ ||

api tu vāsiṣṭhāho na etarahim eva maye sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakāḥ palānāḥ || anyadāpi ṛṣabhabhūtena sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakāḥ palānāḥ ||

Ṛṣabho Jātaka

bhūtapūrvaṃ vāsiṣṭhāho atītam adhvānaṃ rājagṛhe nagare rājā rājyaṃ kārayati kṛtapuṇyo maheśākhyo susaṃgṛhītaparijano dānasaṃvibhāgaśīlo mahābalo mahākośo mahābalavāhano | tasya taṃ rājyaṃ ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇamanuṣyañ ca bahujanamanuṣyam ca sukhitajanamanuṣyaṃ ca praśāntadaṇḍaḍamaraṃ sunigṛhītataskaraṃ vyavahārasampannaṃ || tahiṃ amanuṣyavyādhi utpanno bahūni prāṇisahasrāṇi amanuṣyavyādhinā anayavyasanam āpadyanti || aṅgarājño ca ṛṣabho abhūṣi prāsādiko darśanīyo kṛtapuṇyo maheśākhyo || tasya tejānubhāvena sarvam aṅgaviṣayaṃ nirītikaṃ nirupadravaṃ || rājagṛhakā brāhmaṇagṛhapatikā śṛṇvanti || aṅgarājño īdṛśo ṛṣabho prāsādiko darśanīyo kṛtapuṇyo maheśākhyo | tasya tejānubhāvena sarvam aṃgaviṣayaṃ nirītikaṃ nirupadravaṃ bhavati || tehi rājño ārocitaṃ || mahārāja śṛṇoma aṃgarājño edṛśo ṛṣabho prāsādiko darśanīyo kṛtapuṇyo maheśākhyo mahānubhāvo | yasya grāmasya vā nagarasya vā sīmām ākramati taṃ nirītikaṃ nirupadravaṃ bhavati || mahārāja ṛṣabhaṃ ānaya yathā tena ānītena rājagṛhe amanuṣyavyādhi praśamiṣyati || rājagṛhakena rājñā aṅgarājño brāhmaṇo preṣito || gaccha aṅgarājña imaṃ rājagṛhe ādīnavaṃ vedayitvā taṃ ṛṣabhaṃ yācāhīti || so dāni rājño brāhmaṇo tatheti pratiśruṇitvā rājagṛhāto anupūrveṇa aṅgarājasya nagaram anuprāptaḥ || tena aṅgarājño upasaṃkramitvā aṅgarājānaṃ jayena vardhāpetvā evaṃ rājagṛhakam amanuṣyavyādhiṃ sarvaṃ vistareṇa ārocetvā ṛṣabhaṃ yācitaṃ || so pi ca rājā sakṛpo ca parānugrahapravṛtto ca || tena taṃ rājagṛhakānāṃ mahantam ādīnavaṃ śrutvā so ṛṣabho tasya brāhmaṇasya dinnaḥ || gaccha brāhmaṇa sukhī bhavantu rājagṛhakā manuṣyā sarve satvāś ca || brāhmaṇo taṃ ṛṣabhaṃ gṛhya aṃgaviṣayāto magadhaviṣayam āgacchati || samanantaraṃ ca vāsiṣṭhāho ṛṣabheṇa rājagṛhasya sīmā ākrāntā sarve ca te amanuṣyakā palānā nirītiko ca nirupadravo rājagṛhasya janapado saṃvṛtto || syād vo punar eva vāsiṣṭhāho evam asyāsyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena aṃganagare aṃgarājā abhūṣi || na khalu punar evaṃ draṣṭavyaṃ || tat kasya hetoḥ || eṣa vāsiṣṭhāho rājā śreṇiyo bimbisāro tena kālena tena samayena aṅgarājā abhūṣi || anyo sa tena kālena tena samayena rājagṛhe rājā abhūṣi || na etad evaṃ draṣṭavyaṃ || tat kasya hetoḥ || eṣa siṃhasenāpatiḥ || anyaḥ sa tena kālena tena samayena rājagṛhako brāhmaṇo abhūṣi yena taṃ ṛṣabhaṃ ānītaṃ || na etad evaṃ draṣṭavyaṃ || tat kasya hetoḥ || eṣa vāsiṣṭhāho tomaro lecchavis tena kālena tena samayena rājagṛhe brāhmaṇo abhūṣi yena taṃ aṅgarājño sakāśāto ṛṣabho rājagṛham ānīto || syāt khalu punar vo vāsiṣṭhāho evam asyāsyā anyaḥ sa tena kālena tena samayena aṃgarājño ṛṣabho abhūṣi || na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ || tat kasya hetoḥ || ahaṃ so vāsiṣṭhāho tena kālena tena samayena aṃgarājño ṛṣabho abhūṣi || tadāpi maye ṛṣabhabhūtena rājagṛhasya sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānā etarahiṃ pi maye paramasaṃbodhiprāptena vaiśālīyaṃ sīmām ākramantenaiva sarve amanuṣyakā palānāḥ ||

iti śrīmahāvastu-avadāne ṛṣabhasya jātakaṃ samāptaṃ ||