Mahāvastu

41. The Wooing of Yaśodharā

bodhisatvasya udyāne kanyānāṃ ratnā viśrāṇayantasya yaśodharā sarvapaścā āgatā sarvehi alaṃkārehi viśrāṇiyantehi || [rājñā śuddhodanena amātyā āṇattā | katam atra kanyāye kumārasya cakṣu nipatanti ||] kumārasya yaśodharāṃ dṛṣṭvā tāye cakṣu nipatitaṃ || yo kumārasya hāro ābaddhako mahāraho śatasahasramūlyo so hāro kumāreṇa omuñciya yaśodharāye dinno || sārdhaprahisantī āha || iyam ahaṃ ettakaṃ arahāmīti || kumāreṇa prahasantena śatasahasramūlyā aṃgulikā aṃgulīto obhuṃciyāna dinnā || evaṃ kumāro ratanāni kanyānāṃ viśrāṇetvā rājakulaṃ praviṣṭo ||

rājā amātyān pṛcchati || katamāyāṃ kanyāyāṃ kumārasya cakṣu nipatitaṃ || amātyā āhansuḥ || sā mahārāja mahānāmasya śākyasya yaśodharā nāma dhītā | tatra kumārasya cakṣu nipatitaṃ || rājñā mahānāmasya preṣitaṃ | yaśodharāṃ dhītāṃ mama putrasya dehi sarvārthasiddhasya kumārasya || mahānāmo saṃdiśati rājño śuddhodanasya || na śakyāmi yaśodharāṃ kumārasya dātuṃ | yat kāraṇaṃ kumāro antaḥpure saṃvṛddho na kahiṃcid āgato śilpe vā iṣvastre vā hastismiṃ vā dhanutsarusmiṃ vā rājaśāstreṣu vā na kahiṃcit kumāro gatiṃgataḥ || rājño śuddhodanasya śrutvā daurmanasyaṃ jātaṃ | evam etaṃ yathā mahānāmo jalpati | na mayā kumāro kahiṃci śilpe śeṣito atipremnena || so dāniṃ rājā durmanā gṛhaṃ praviṣṭo | kumāreṇa dṛṣṭo pitā || kumāro pitaraṃ pṛcchati | kiṃ tāto durmaṇā || rājā āha | bhavatu putra kiṃ tavaitena || kumāro āha || na hi tāta avaśyaṃ ācikṣitavyaṃ || rājñā kumāraṃ gurukaṃ prekṣya tena bhūyo bhūyaḥ pṛcchamānena ācikṣitaṃ || evaṃ caivaṃ ca mahānāmena śākyena ācikṣito tava arthena yaśodharāṃ yācayamānena | tava putro antepurasaṃvṛddho na kahiṃci śeṣito śilpe vā iṣvastrajñāne vā hastismiṃ vā rathasmiṃ vā dhanusmiṃ vā | nāhaṃ tasya dhītāṃ dadyehaṃ || kumāro pi śrutvā pitaram āha || mā tāto utkaṇṭhatu | nagarajanapade ghoṣaṇāṃ kārāpehi kumāro saptamaṃ divasaṃ darśanaṃ dāsyatīti | yo tatra śikṣito so āgacchatu yadi śilpajñāne yadi iṣvastrajñāne yuddhe vā niyuddhe vā chede vā bhede vā jave vā balāhukke vā hastismiṃ vā aśvasmiṃ vā rathasmiṃ vā dhanusmiṃ vā tharusmiṃ vā upavitarkeṣu vā || rājā śuddhodano śrutvā prīto saṃvṛtto || tena nagare kapilavastusmiṃ janapade ghoṣaṇā kārāpitā yathā kumāro saptamaṃ divasaṃ darśanaṃ dāsyatīti | yo tatra śikṣito so āgacchatu yadi śilpajñāne yadi iṣvastrajñāne || anyehi pi adhiṣṭhānehi dūtā preṣitā | śuddhodanasya sarvārthasiddho kumāro saptamaṃ divasaṃ darśanaṃ dāsyati | yo tatra śikṣito so āgacchatu ||

tahiṃ kapilavastuto janakāyo nirdhāvati janapadeṣv api jano āgacchati | anyehi pi adhiṣṭhānehi kautūhalajātaḥ āgacchati | śākyakumārāṇāṃ vibhavaṃ paśyiṣyāmaḥ balaparākramaṃ ca kumārasya sarvārthasiddhasya paśyiṣyāmaḥ || tahiṃ anekāyo janasahasriyo samāgatāyo kumārā kapilavastuto nirdhāvanti ca || aparo pi bhrānto hastināgo bahirnagarāto kapilavastuṃ praviśati ṣaṣṭihāyano paramena sthāmena ca samanvāgato | devadatto ca kapilavastuto taṃ darśanasthānaṃ nirdhāvati hastiskandhavaragato | tasya so hastināgaḥ bhrānto abhimukho āpatito | tena ruṣitena devadattena so hastināgo ṣaṣṭihāyano talaprahārāya ekāhatyaṃ kṛtvā tatraiva nagaradvāre nihato | so taṃ hastināgaṃ hatvā nirdhāvito taṃ dvāraṃ || tatra mahājanakāyasya saṃpiṇḍā sundaranando ca kumāro anuprāpto || so pṛcchati bho bhaṇe kisyedaṃ nagaradvāre janasaṃpiṇḍā || jano āha || devadattena nirdhāvantena eṣo hastināgo ekāye talaprahārāye hato | tena hastināgena evaṃ nagaradvāram oruddhaṃ na ca taṃ devadatto śaknoti ataḥ nagaradvārato apakarṣayituṃ laṃghayitvā atikrānto || so dāni hastināgo sundaranandena yānāto avataritvā tato dvārato sapta padāṃ kaḍḍhito | dṛṣṭvā mahājanakāyena hakkāro mukto | aho kumārasya sundaranandasya utsāho || sundaranando pi taṃ hastināgaṃ dvārato sapta padāni apakarṣitvā atikrānto || bodhisatvo mahatā samṛddhīye anuprāptaḥ || bodhisatvo pṛcchati | kisya eṣa nagaradvāre mahāṃ janakāyasamāgamo || te āhansuḥ || kumāra devadatto ca kapilavastuto nirdhāvati bhrānto ca hastināgo praviśati nagaradvāraṃ abhimukho devadattasya āpatito | tena ruṣitena so hastināgo ekāya talaprahārāye nihato so eṣo hastināgo nagaradvāraṃ orundhitvā patito ca | devadatto na śaknoti ataḥ nagaradvārato apakarṣituṃ laṃghitvā atikrānto | sundaranandena sapta padāni kaḍḍhito | tad eṣa janakāyo saṃpiṇḍāye kathaṃ pi nirdhāvati || tena kālena tena samayena kapilavastu saptahi prākārehi parikṣipto abhūṣi | bodhisatvena yānāto avataritvā mātāpitṛkena balena taṃ hastināgaṃ ato nagarāto teṣāṃ saptānāṃ prākārāṇāṃ paratareṇa kṣipto || taṃ bodhisatvasya utsāhaṃ dṛṣṭvā anekehi devamanuṣyasahasrehi hakkārā muktāḥ bodhisatvo pi nirdhāvito || rājāpi śuddhodano śākyamaṇḍalaparivṛto mahānāmo pi śākyo nirdhāvato ||

tahiṃ kumāreṇa sarvārthasiddhena darśano dinnaṃ sarvaśilpakarmāyatanāni kumāreṇa saṃdarśitā || siddhārthakumārasya na kocit samasamo tathā yuddhe vā niryuddhe vā na kocit kumārasya samasamo || paścime nidarśane bāṇā vidhyanti || ete daśa krośā tatra sapta tālāṃ | sapta tālā krośāntareṇa nikhatā saptānāṃ purito bherī occhritā ||

tatra kocit* ekatālaskandhaṃ nistāḍeti koci dve tālaskandhān nistāḍeti | devadattasya śaro dve tālaskandhā nistāḍitvā tṛtīye tālaskandhe lagno | sundaranandasya śaro trayas tālaskandhāṃ nistāḍetvā caturthasya tālaskandhasya antarabhūmyāṃ nipatito || bodhisatvena devakulāto pitāmahasya siṃhahanuṣya rājño dhanus tatra ānāpitaṃ || so dhanu tatra raṃgamadhye nikṣipto || yo śaknoti etaṃ dhanu pūrayituṃ dhāretu || taṃ dhanu hastāto janakāyena jijñāsito na ca śaknoti kocit pūrayituṃ | śākyakumārehi pi sarvehi jijñāsitaṃ na kociś śaknoti pūrayituṃ | koliyakumārehi pi jijñāsituṃ licchavikumārehi pi jijñāsituṃ anyehi pi kumārehi jijñāsituṃ na koci śaknoti pūrayituṃ || paścād bodhisatvena gṛhītaṃ | pitāmahasya gauraveṇa taṃ dhanuṃ bodhisatvena gandhamālyena pūjetvā pūritaṃ || tasya dhanuṣya pūriyantasya sarvakapilavastuṃ śabdena vijñāpituṃ devamanuṣyehi ca hakkāraṃ muktaṃ || evaṃ saptatālaṃ bodhisatvenaikaśareṇa nistāḍetvā sāpi bherī nistāḍitā bherīṃ nistāḍetvā rasātalaṃ praviṣṭo || devamanuṣyehi hakkāraṃ muktaṃ | devatānāṃ sahasrehi ca antarīkṣāto divyaṃ kusumavarṣaṃ osṛṣṭaṃ || kumārasya balaparākramaṃ buddhibalaṃ ca dṛṣṭvā sarvatra gatiṃgato balena ca ṛddhīyena ca jñānena ca sarvaśākyarāṣṭraṃ tathānye pi rājāno prīto saṃvṛttāḥ | sulabdhā lābhā śākyānāṃ rājño ca śuddhodanasya yasya ayam edṛśo mahāpuruṣo utpanno ||

yadā bodhisatvo abhiniṣkrānto anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho pravṛttapravara­dharma­cakro tadā etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣubhi śrutaṃ || bhikṣu bhagavantam āhansuḥ || bhagavatā cirapraṇaṣṭā śākiyamuṣṭi jñātā || bhagavān āha || na bhikṣavo etarahiṃ yeva maye cirapraṇaṣṭā śākyamuṣṭi jñātā || anyadāpi maye cirapraṇaṣṭā śākyamuṣṭi jñātā ||