Mahāvastu

69. The Jātaka of the Monkey (2)

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ || kathaṃ bhagavān anuttarāye samyaksaṃbodhiye prajñāviśeṣeṇa mārasya viṣayāto atikrānto || bhagavān āha || na bhikṣavo etarahim evāhaṃ prajñāviśeṣeṇa svastinā mārasya viṣayāto atikrānto anyadāpi ahaṃ vānarabhūto santo prajñāviśeṣeṇa etasya mārasya viṣayāto mūrdhe pādāṃ kṛtvā svastinā atikrānto || bhikṣū āhansuḥ || anyadāpi bhagavan* || bhagavān āha || anyadāpi bhikṣavaḥ ||

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītam adhvānaṃ anuhimavante vānaro mahāntaṃ vānarayūthaṃ pariharati || so dāni grīṣmāṇāṃ paścime māse tena vānarayūthena sārdhaṃ tato himavantāto nānāprakārāṇi phalāni paribhuṃjitvā tṛṣito udakahradaṃ pānīyapāyo āgato || so ca udakahrado śvabhritakūlo nāsti okāśo otarituṃ natthituṃ || so yūthapatiḥ tasya udakahradasya samantena vikāśaṃ mārganto anukramanto pānīyatṛṣāye tataḥ upalānāṃ paṭāṃ chittvā tahiṃ udakahrade patito || tasya ca udakasya abhyantare ajagarasya bilaṃ | tatra bile mahānto ajagaro prativasati || tatra tasya prativasantasya alpakisareṇa āhāro utpadyati | yo tatra udakapāyo āgacchati mṛgo vā pakṣī vā vānaro vā taṃ so bhakṣayati || tena so vānarādhipo tahiṃ udake patanto dṛṣṭo | tena tato bilāto grīvā nikkālitā etaṃ vānaraṃ grahīṣyāmīti | taṃ vānaraṃ gāthāye adhyabhāṣe ||

utpanno punar ayaṃ bhakṣyo vānaro vanagocaro |
yo yaṃ bilānte kūlasmiṃ pānīyaṃ pātum icchati ||

so dāni vānarādhipo tahiṃ udake na kiṃcit pratiṣṭhāṃ labhati yatra pādaṃ pratiṣṭhāpetvā udakāto sthalaṃ krameya | tasyaivaṃ bhavati | yady eṣa ajagaro grīvāṃ parāṅmukhāṃ parivarteya etasya evājagarasya mūrdhne pādaṃ kṛtvā thalaṃ krameyaṃ || so dāni ajagaraṃ gāthāye adhyabhāṣe ||

aham eva na te bhakṣyo imā na paśyase pṛthū |
yo mām abhimukhaṃ tarje yaṃ bhāṣasi girām imāṃ ||

tena dāni ajagareṇa yena te vānarā yūthapatinā upadarśitā tataḥmukhaṃ se grīvā parivartitā tāni vānarāṇi draṣṭuṃ | samantaraṃ tenājagareṇa parāṅmukhī grīvā parivartitā so ca vānarādhipo tasya ajagarasya parāṅmukhasya mūrdhne pādaṃ kṛtvā tataḥ udakāto svastinā sthalaṃ prakrānto || so dāni ajagaro tasya vānarasya buddhiviśeṣeṇa vismito || etasya vānarasya iha udakahrade pādasya pratiṣṭhānaṃ nāsti yatra pādaṃ pratiṣṭhāpetvā ito udakāto thalaṃ prakrameya | tato tena mama ete vānarā upadarśitā | tathā eṣa ato mukhaṃ parivarteti mama ca grīvā yena ete vānarā tena parivṛttā | eṣo ca buddhiviśeṣeṇa mama eva mūrdhne pādāṃ kṛtvā sthale prakrānto || so taṃ vānarādhipatiṃ gāthāye pratyabhāṣe ||

lahuṃ ca tvaye kṣipraṃ ca niruddhaṃ punar* cintataṃ |
yo māṃ parāṅmukhaṃ jñātvā śūro vīro ajāyithā ||

yasyeme caturo dharmā vānarendra yathā tava |
vīryaṃ buddhiṃ smṛtiḥ prajñā so duḥkham apavartati ||

syāt khalu punaḥ bhikṣavaḥ yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena anuhimavante vānarādhipo abhūṣi | so haṃ tena kālena tena samayena vānarādhipo abhūṣi || anyaḥ sa tatra udakahrade ajagaro abhūṣi | na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ | tat kasya hetoḥ | eṣa bhikṣavaḥ pāpīmāṃ māro tena kālena tena samayena tahiṃ udakahrade ajagaro naivāsiko abhūṣi || tadāpi ahaṃ etasya udakahradāto buddhiviśeṣeṇa mūrdhne pādaṃ kṛtvā sthalam atikrāntaḥ | etarahi pi ahaṃ etasya mārasya viṣayāto buddhiviśeṣeṇātikrāntaḥ ||

vānarajātakaṃ samāptaṃ ||