Mahāvastu

71. The Jātaka of Vijitāvi, King of Videha

api ca bhikṣavaḥ na etarahiṃ evāhaṃ puṇyānāṃ varṇavādī | anyadāpi ahaṃ puṇyānāṃ varṇavādī || bhikṣū āhansuḥ || anyadāpi bhagavan* || bhagavān āha || anyadāpi bhikṣavaḥ ||

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo atītam adhvānaṃ mithilāyāṃ rājā vijitāvī nāma rājyaṃ kārayati kṛtapuṇyo maheśākhyo susaṃgṛhītaparijano dānasaṃvibhāgaśīlo || tasya na kiṃcid aparityaktaṃ śramaṇehi brāhmaṇehi kṛpaṇehi vanīpakehi | yasya hastinā artho tasya hastiṃ deti | yasyāśvenārtho tasyāśvaṃ deti | yasya rathenārtho tasya rathaṃ deti | yasya yādṛśehi yānehi artho tasya tādṛśāni yānāni deti | yasya nārīhi artho tasya sarvālaṃkāravibhūṣitāṃ nāriṃ deti | yasya dāsīhi artho tasya dāsīyo deti | yasya dāsehi artho tasya dāsāni deti | yasya vastrehi artho tasya vastrāṇi deti | yasya yādṛśehi bhājanehi artho tasya tādṛśāni bhājanāni deti | yasya dhenuhi artho tasya dhenuyo deti | yasya balivardehi artho tasya balivardaṃ deti | yasya hiraṇyenārtho tasya hiraṇyaṃ deti | yasya suvarṇārtho tasya suvarṇaṃ deti | yasya rūpyeṇa kāryaṃ tasya rūpyaṃ deti | yasya yasya yena yenārtho tasya tasya taṃ taṃ deti | na ca sa kiṃcid aparityajyaṃ na cāsya anyathābhāvo bhavati || atha khalu dadanto parityajanto āttamano bhavati na ca dattvā paścād anutapyati | atha khalu prītiprāmodyabahulo bhavati ||

so dāni atidānaṃ dadāti kośāni kṣīyantīti | gaṇakehi ca mahāpātrehi ca kumārāmātyehi ca naigamajānapadehi ca mahājanakāyena ca saṃnipatitvāna tato rājyato vipravāsito samāno anuhimavante mahāvanaṣaṇḍe || tatra gato tatra vanaṣaṇḍe āśramaṃ māpetvā tṛṇakuṭiparṇakuṭīni kṛtvā vāsaṃ kalpesi || tatrāpi āśrame prativasanto mūlāni ca pattrāṇi ca puṣpāṇi ca nānāprakārāṇi ca phalāni saṃharitvā prathamaṃ ṛṣīṇi bhojeti paścād ātmanāhāraṃ karoti sarvakālaṃ dharmakāmaḥ || atha śakro devānām indro rājño jijñāsanārthaṃ vanaṣaṇḍam upasaṃkrānto divyena varṇena antarīkṣe sthihitvā vaideharājaṃ dānāto viveceti || mahārāja na etaṃ dānaṃ paṇḍitehi varṇitaṃ sarvakālaṃ dānaṃ paṇḍitehi vigarhitaṃ || yo dānaṃ dadāti so dṛṣṭa eva dharme duḥkhito bhavati | manuṣyeṣu cavitvā narakeṣūpapadyati | yathā mahārājo etena dānena rājyato vipravāsito dṛṣṭadharmeṣu rājyahīno duḥkhena saṃyukto paratra pi etena dānaprabhāvena narakeṣūpapadyiṣyati || yadi me mahārāja mama śraddadhāsi yathā iha dānaṃ dattvā paraloke narakeṣūpapadyiṣyasi tam ahaṃ mahārājasya pratyakṣaṃ upadarśayiṣyaṃ yatra dāyakadānapatiyo upapadyanti || śakreṇa ādīpto saṃprajvalito sajotībhūto mahānarako nirmito | tatra bahūni prāṇasahasrāṇi saṃpaccamānā saṃdarśitā bhīṣmasvaraṃ krandamānāḥ || so dāni rājño āha || mahārāja gaccha etān narake satvān upapannāṃ krandantāṃ pṛcchāhi kena karmeṇa atra narake upapannā ti || rājā tāni nairayikāni pṛcchati || kiṃ yuṣmābhir manuṣyabhūtehi pāpakarma kṛtaṃ yena bhīṣmasvaraṃ krandamānā edṛśāni narake duḥkhāni anubhavatha || te dāni nirmitā āhansuḥ || mahārāja vayaṃ manuṣyaloke dāyakadānapatiyo āsī asmābhiḥ śramaṇabrāhmaṇeṣu kṛpaṇavanīpakeṣu ca udārāṇi dānāni dinnāni vipulāni vistīrṇāni | te vayaṃ tasya prabhāvena manuṣyeṣu cavitvā iha narakeṣūpapannā || rājā āha || na mārṣa evaṃ etaṃ yathā yūyaṃ jalpatha | na hetu na pratyayo yaṃ dāyakadānapatir dānaṃ dattvā narakeṣūpapadyeya || atha khalu dāyakadānapati dānaṃ dattvā dānaprabhāvena kāyasya bhedāt svargeṣūpapadyanti | te tatra nānāprakārāṇi divyāni sukhāni anubhavanti | te deveṣu sukhāni divyāni anubhavitvā āyukṣayā deveṣu cavitvā manuṣyeṣu āḍhyeṣu kuleṣūpapadyanti | api ca kauśika yadā te ca yācanakā mama sakāśāto labdhalābhā paripūrṇasaṃkalpā pratigacchanti tena mama udāro prītiprāmodyo bhavati te ca prītā bhavanti | ahaṃ yadi narakeṣūpapadyāmi tataḥ utsahāmi dānaṃ dātuṃ || evaṃ śakro devānām indro taṃ vaideharājaṃ vijñāsitvā saṃrādhito || śobhanā mahārāja udārā te cetanā jijñāsanārthaṃ mahārājasya ihāgato || evam uktvā śakro devānām indro tataḥ vanaṣaṇḍāto ntarhito trayastriṃśabhavane pratyasthāsi ||

tasya dāniṃ tahiṃ rājye mithilāyāṃ yad upādāya rājā vipravāsito tad upādāya devo na varṣati durbhikṣaṃ saṃvṛttaṃ caurehi ca pratirājānehi ca upadrutaṃ || tehi dāni kumārāmātyehi gaṇakamahāmātrehi ca naigamajānapadehi ca taṃ vanaṣaṇḍaṃ gatvā taṃ vaideharājaṃ anukṣamāpetvā mahatā rājarddhīye mahatā rājānubhāvena punaḥ mithilāyāṃ pratiṣṭhāpito tadā subhikṣam āsi ||

bhagavān āha || syāt khalu punar bhikṣavo yuṣmākam evama syād anyaḥ sa tena kālena tena samayena mithilāyāṃ vijitāvī nāma vaideharājā abhūṣi | na khalv etad evaṃ draṣṭavyaṃ | tat kasya hetoḥ | ahaṃ sa bhikṣavaḥ tena kālena tena samayena mithilāyāṃ vijitāvī nāma vaideharājā abhūṣi || tadāpi ahaṃ puṇyānāṃ varṇavādī etarahiṃ pi ahaṃ puṇyānāṃ varṇavādī ||

abhūṣi rājā vijitāvī vaideho mithilādhipaḥ |
diśāsu viśruto dāne muktatyāgo amatsarī ||

hastyaśva­ratha­yānaṃ nārīyo ca alaṃkṛtā |
jātarūpaṃ hiraṇyaṃ ca na kiṃcid na parityajet* ||

prītiprāmodya­bahulo janeya saumanasyatāṃ |
dattvā āttamano bhoti dattvā ca nānutapyati ||

śramaṇaṃ brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā kṛpaṇam atha vanīpakaṃ |
tarpito annapānena vastraśayyāsanena ca ||

gaṇakā mahāmātrā ca kumārāmātyā ca naigamā |
janakāyo samāgatvā rājyāto vipravāsayet* ||

so ca vipravāsito santo vanaṣaṇḍam upāgame | āśramaṃ māpayitvāna tatra vāsaṃ prakalpaye ||

tasmiṃ ca vanaṣaṇḍasmiṃ saṃharitvā phalāphalaṃ |
santarpayitvā ṛṣayo paścād bhuṃjati ātmanā ||

śakro divyena varṇena rājānam upasaṃkrame |
antarīkṣe sthihitvāna idaṃ vacanam abravīt* ||

na paṇḍitā praśaṃsanti dānaṃ vigarhitaṃ sadā |
etena atidānena rājyāto si pravāsito ||

dṛṣṭadharme si duḥkhito rājyahīno si kṣatriya |
paralokaṃ gato santo narakaṃ gansi pārthiva ||

sace mama na śraddadhāsi yatra gacchati dāyako |
saṃdarśayiṣyaṃ tāntuhyaṃ dāyakānāntu yā gatiḥ ||

sajyotībhūtaṃ jvalitaṃ nirayaṃ śakro ca nirmiṇi |
bahuprāṇasahasrāṇi paccamānāni darśaye ||

svayaṃ pṛccha mahārāja dahyamānāṃ imāṃ prajāṃ |
kena te vyasanaṃ prāptā duḥkhāṃ vedatha vedanāṃ ||

bhīṣmasvarā krandamānā duḥkhāṃ vedatha vedanāṃ |
etam arthaṃ hi pṛcchāhi kiṃ pāpaṃ akare purā ||

te kathayanti ||

vayaṃ dānapatī āsi manuṣyeṣu janādhipa |
bahu dānaṃ daditvāna anubhoma idaṃ duḥkhaṃ ||

rājā kathayati ||

na eṣo asti pratyayo na etaṃ sthānaṃ vidyati |
yatra dānapati santo cyuto gaccheya durgatiṃ ||

manuṣyeṣu cyavitvāna svargaṃ gacchanti dāyakā |
tatra amānuṣāṃ ṛddhiṃ anubhonti svayaṃkṛtāṃ ||

kāmaṃ pi duḥkhaṃ narakeṣu . .
analparūpam īdṛśaṃ + + + |
+ + + + + + narendra
dṛṣṭvā na taṃ yācanakaṃ prabhomi ||

kathaṃ girāṃ viyāharanto dāsyaṃ
saṃpūrṇasaṃkalpamanoratho sa |
māṃ prāpya prīto kathaṃ pratikrame ti
sā me ratir bhavatu sahasranetra ||

na taṃ bhave yaṃ na dadeha dānaṃ
aharahaṃ va pūraye tarpaye haṃ |
parāyaṇaṃ ahaṃ sa kalpavṛkṣo
+ + + parṇaphalopapeto ||

na me mano kupyati yācitasya
dattvā na socāmi nānutapyāmi |
na taṃ upaśrutaṃ yan na prayacche
yaṃ ca śrutaṃ kṣipram upānayāmi ||

+ + + + + + + + +
ekakṣaṇe sarvamanorathā me
pūrṇā mahyaṃ saṃjito ca sa tattvaṃ |
saptāhaṃ paryaṃke sukhopaviṣṭo
sthitaḥ muni śaila ivāprakaṃpyo ||

saptame divase nātho nirgato vyāhare girāṃ |
lokadhātusahasrāṇi vijñapento mahāmuniḥ ||

sukho vipāko puṇyānāṃ abhiprāyaś ca ṛdhyati
kṣipraṃ ca paramāṃ śāntiṃ nirvṛttiṃ cādhigacchati ||

samāptaṃ vijitāvisya vaideharājño jātakaṃ ||