Mahāvastu

75. The Reconciliation of Father and Son

atha khalu saṃjayī vairaṭiputro parivrājako rājagṛhe nagare catvaraśṛṃgāṭake śravaṇāmukheṣu āha ||

āgato śramaṇo gautamo magadhānāṃ girivrajaṃ |
(sarve saṃjaye) netvāna kaṃ su nāma nayiṣyati ||

etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣū bhagavato ārocayanti || bhagavān āha ||

nayanti ve mahāvīrā saddharmeṇa tathāgatā |
dharmeṇa nayamānānāṃ kā asūyā vijānato ||

bhagavān msamyaksaṃbuddho yad arthaṃ samudāgato tam arthaṃ abhisaṃbhāvayitvā rājagṛhe viharati śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca || aśroṣīt khalu kapilavāstavyā śākyaśākyāyānīyaḥ | bhagavāṃ kila pravṛttapravara­dharma­cakraḥ rājagṛhe viharati devamanuṣyāṇāṃ arthacaryā caramāṇo || atha khalu kapilavāstavyā śākyā yena rājā śuddhodano tenopasaṃkramitvā rājānaṃ śuddhodanam etad avocat* || bhagavān mahārāja anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho pravṛttapravara­dharma­cakraḥ devamanuṣyāṇāṃ arthacaryāṃ caranto rājagṛhe viharati | sādhu mahārājā bhagavato dūtaṃ preṣayatu | anukampitā bhagavatā devamanuṣyā | sādhu bhagavāṃ jñātīṃ pi anukaṃpatu || rājā śuddhodano āha || evam astu visarjiyatu || teṣāṃ śākyānāṃ bhavati | ko pratirūpo bhagavato dūto yogyo ca || śākyā āhansuḥ || mahārāja ayaṃ tāva chandako sa yeva bhagavato kumārabhūtasya upasthāyako etena sādhu kumāro abhiniṣkrānto ayaṃ pi udāyī purohitaputro bhagavato kumārabhūtasya dārakavayasyo abhūṣi sahapāṃśukrīḍanako | ete preṣiyantu || te dāni vuccanti | chandakakālodāyi gacchatha rājagṛhaṃ bhagavato sakāśam upasaṃkrametha bhagavato vandanāṃ vadetha ca vadatha | anukampitā bhagavatā devamanuṣyāḥ sādhu bhgavāṃ jñātīṃ pi anukaṃpaye | yaṃ ca vaḥ bhagavāṃ jalpeya taṃ kuryātha ||

te dāni rājño śuddhodanasya pratiśrutvā kapilavāstuto nagarāto nirgamya anupūrveṇa rājagṛhaṃ anuprāptā veṇuvanaṃ kalandakanivāpaṃ || atha khalu chandakakālodāyi yena bhagavāns tenopasaṃkramitvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte asthānsu || bhagavān sānaṃ āha || chandakakālodāyi kiṃ vo āgatā || te āhansuḥ || bhagavantaṃ kapilavastuṃ nayiṣyāmaḥ || bhagavān etasmiṃ vastusmiṃ etasmiṃ nidāne etasmiṃ prakaraṇe tāye velāye imāṃ dharmapadāṃ bhāṣati ||

yasya jitaṃ nātha jīvati jitaṃ asya na jināti antako |
taṃ buddham anantagocaraṃ apadaṃ kena padena neṣyatha ||

yasya jālinī samūhatā tṛṣṇā nāsya kahiṃ pi netrikā |
taṃ buddham anantavikramaṃ apadaṃ kena padena neṣyatha ||

te dāni bhagavatā vucyanti || chandaka-udāyi kiṃ pravrajiṣyatha || te dāni na pravrajitukāmāḥ yaṃ ca rājñā śuddhodanena sandiṣṭā yaṃ vo bhagavāṃ jalpeya taṃ kuryātha paśyanti ca nāpy atra kāṣāyāṇi nāpy atra kalpako yo keśaśmaśrum avatārayeya te dāni bhagavataḥ gauraveṇa akāmakā āhansuḥ || bhagavaṃ pravrajiṣyāmīti || te dāni bhagavatā ehibhikṣukāya ābhāṣṭā | etha bhikṣavaś chandakakālodāyi caratha tathāgate brahmacaryaṃ || te dāni bhagavatā ehibhikṣukāye ābhāṣṭā yat kiṃcid gṛhiliṃgaṃ gṛhiguptaṃ gṛhidhvajaṃ gṛhikalpantaṃ sarvaṃ samantarahitaṃ trivīcaravasanaṃ prādurbhūtaṃ sambhakaṃ ca pātraṃ prakṛtisvabhāvasaṃsthitā ca keśā īryā ca sānaṃ saṃsthihe sayyathāpi nāma varṣaśatopasaṃpannānāṃ bhikṣūṇāṃ || eṣa āyuṣmantānāṃ chandakakālodāyīnāṃ pravrajyā upasaṃpadā bhikṣubhāvo ||

bhagavāṃ dāni yato abhiniṣkrānto yataḥ anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddho nāpi jānāti bhagavāṃ saptahi varṣehi jātibhūmiṃ tataḥmukhaniṣaṇṇapūrvo antamasato śvāsapraśvāsadharmo pi || saptānāṃ varṣāṇām atyayena kapilavāstavyānāṃ śākyānāṃ pūrve jñātisālohitā manuṣyeṣu cyavitvā kuśalasya karmasya vipākena deveṣūpapannāḥ devabhūtā bhagavantaṃ yācanti | anukampitā bhagavatā devamanuṣyāḥ sādhu bhagavāṃ jñātīṃ pi anukampatu | samayo bhagavataḥ jñātīnām anukampāya || adhivāseti bhagavān tāsāṃ devatānāṃ tūṣṇībhāvena || atha khalu devatā bhagavato tūṣṇībhāvena adhivāsanāṃ viditvā tuṣṭā āttamanā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ pradakṣiṇīkṛtya tatraivāntarahāyensuḥ || bhagavatā dāni jātibhūmiya abhimukhaṃ āsanaṃ prajñāpayitaṃ || āyuṣmāṃ dāni udāyī bhagavato nimittajño | tasya etad abhūṣi || yathā bhagavatā kapilavastu-abhimukhaṃ āsanaṃ prajñāpayitaṃ jñātīṃ bhagavāṃ anukampitukāmo || so bhagavantaṃ yācati ||

idaṃ avikṣiptamanā śṛṇotha
yathā jinaṃ apratimaṃ aneyaṃ |
nipātya jānū śirasāpi vandya
kālodāyī yācati aprameyaṃ ||

aṃgāriṇo dāni (drumā) bhadanta
phalesino + + + + + + |
te arcimanto va prabhāsayanti
samayo mahāvīra bhagī rasānāṃ ||

vanāni phullāni manoramāṇi
samantato sarvadiśā pravānti |
puṣpaṃ tyajitvā phalam ādiyante
samayo ito prakramituṃ te śāstu ||

na cātiśītaṃ na ca ati-uṣṇaṃ
ṛtusukhaṃ adhvani te bhaveya |
paśyantu te koliyā śakiyā ca
mukhaṃ rohiṇīm iva tārakāṇi ||

atha khalu bhagavān āyuṣmato śāriputrasya bhagavato śikhisya cārikāṃ varṇayati ||

udāraṃ punar abhūṣi śāriputra itaḥ purā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

yaṃ so grāmaṃ vā nigamaṃ vā upasaṃkramati nāyako |
tahiṃ tahiṃ sopānīyaṃ bhoti aṣṭāṃgasammitaṃ ||

yaṃ so grāmaṃ vā nigamaṃ vā upasaṃkramati nāyako |
tahiṃ tahiṃ sumanodyānaṃ pratyudgacche caturdiśaṃ ||

yaṃ so grāmaṃ vā nigamaṃ vā upasaṃkramati nāyako |
sthāṇuṣvāpuṣpitā vṛkṣā saṃpravānti caturdiśaṃ ||

yasya yasyaiva vṛkṣasya mūle tiṣṭhati nāyako |
so so muṃcati puṣpāṇi obhāsitvā drumottamo ||

yasya yasyaiva vṛkṣasya mūle tiṣṭhati nāyako |
so so muṃcati phalāni pratipūrṇāni sarvaśo ||

mānuṣyakā ca ye vṛkṣā puṣpāṇi ca phalāni ca |
cārikāyatanāni dṛśyensuḥ śikhisya lokanāyake ||

amānuṣyā ca ye vṛkṣā puṣpāṇi ca phalāni ca |
cārikāyatanāni dṛśyensuḥ śikhisya lokanāyake ||

tatreyaṃ pṛthivī kampe samudrāś ca saparvatā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

mandāravāṇi puṣpāṇi devā saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

mahā­mandāravāṇi puṣpāṇi devā saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

karkāravāṇi puṣpāṇi devā saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

mahā­karkāravāṇi puṣpāṇi devā saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

rocamānāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

mahā­rocamānāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

maṃjūṣakāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

mahā­maṃ­jūṣapuṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya śikhisya lokanāyake ||

bhīṣmāṇi cāpi puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

mahābhīṣmāṇi ca puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

samantagandhāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

mahā­samantagaṃ­dhāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

pārijātāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

suvarṇakāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

rūpyamayāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

ratnāmayāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

candanasya ca cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāñ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

agurusya ca cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

keśarasya ca cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

tamāla­patra­cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

divyaratanacūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

tūryakoṭī­sahas­rāṇi saṃpravādyensu ambare |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

antarīkṣasmiṃ bherīyo saṃpravādyensu aghaṭṭitāḥ |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

cailakṣepāṇi akarensu antarīkṣe sthitā marū |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

nāgarājā suparṇā ca abhikrāntā ca mānuṣāḥ |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

ime pi bahavo yakṣā varṇavanto yaśasvinaḥ |
cārikām anubandhensu śikhisya lokanāyake ||

ṣaḍāśīti sahasrāṇi gṛhapatīnāṃ samāgatāḥ |
cārikām anubandhensu carante lokanāyake ||

na tatra kṣudhā pipāsā vā nāpi ca hāni varṇitā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

na tatra śītam uṣṇaṃ vā daṃśā vā maśakā pi vā |
cārikāṃ caramāṇasya śikhisya lokanāyake ||

so cārikāṃ caritvāna vinayitvā bahūṃ janāṃ |
saṃbuddho parinirvāye ṛṣī kṣīṇapunarbhavo ||

atha khalv āyuṣmāṃ śāriputro utthāyāsanāto ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpayitvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇāmayitvā bhagavantam etad avocat* || bhagavān api bhagavato śikhisya samaśīlo samaprajño balehi vaiśāradyehi buddhadharmehi | bhagavato pi edṛśā yeva cārikā bhaviṣyati yathāpi bhagavato śikhisya || bhagavāṃ cārikāṃ care bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāye mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca ||

tato karitvā ekāṃsaṃ praṇāmetvāna aṃjaliṃ |
cārikān tatra yācesi śariputro tathāgataṃ ||

etasya dāni samayo yaṃ dāni bhagavāṃ pi hi |
cārikāṃ prakrame śāstā anukaṃpāya prāṇināṃ ||

yācitā bhāvitadharmā śarīrāntimacāriṇo |
prakareyu avakāśaṃ anukaṃpāya prāṇināṃ ||

ito ham ardhamāsena karitvāna upoṣadhaṃ |
cārikāṃ prakramiṣyāmi anukaṃpāya prāṇināṃ ||

tato ca ardhamāsena taṃ kṛtvāna upoṣadhaṃ |
cārikāṃ prakrame śāstā anukaṃpāya prāṇināṃ ||

yaṃ so grāmaṃ vā nigamaṃ vā upasaṃkramati gautamaḥ |
tahiṃ tahiṃ samarujā pratyupenti caturdiśaṃ ||

yaṃ so grāmaṃ vā nigamaṃ upasaṃkramati gautamaḥ |
sthānasya puṣpitā vṛkṣā saṃpravānti caturdiśaṃ ||

yasya yasyaiva vṛkṣasya mūle tiṣṭhati gautamo |
so so muṃcati puṣpāṇi onamitvā drumottamo ||

yasya yasyaiva vṛkṣasya mūle tiṣṭhati gautamo |
so so muṃcati phalāni pratipūrṇāni sarvaśo ||

mānuṣakā ca ye vṛkṣā puṣpāṇi ca phalāni ca |
cārikān tāni dṛśyensu carante lokanāyake ||

amānuṣā ca ye vṛkṣā puṣpāṇi ca phalāni ca |
cārikāṃ tāni dṛśyensu carante lokanāyake ||

tato yaṃ pṛthivī kampe sasamudrā saparvatā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

mandāravāṇi puṣpāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

mahā­mandāravāṃ puṣpāṃ devās saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

karkāravāṇi puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

mahākarkāravāṃ puṣpāṃ devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

rocamānāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

mahā­rocamānāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

maṃjūṣakāṇi puṣpāṇi devās saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

mahā­maṃ­jūṣapuṣpāṇi devā saṃprakire tadā |
cārikāṃ pratipannasya carante lokanāyake ||

bhīṣmāṇi ca puṣpāṇi devās saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

mahābhīṣmāṇi ca puṣpāṇi devās saṃprakire tadā |
cārikāñ caramāṇasya carante lokanāyake ||

samantagaṃ­dhāni puṣpāṇi devas saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

mahā­samantagaṃ­dhāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

parijātāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

suvarṇamayāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

rūpyayāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

ratnamayāni puṣpāṇi devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

candanasya ca cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

agurusya ca cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

keśarasya ca cūrṇāni devāḥ saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

tamāla­patra­cūrṇāni devās saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

divyā ca ratnacūrṇāni devās saṃprakire tadā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

tūryakoṭi­sahas­rāṇi saṃpravādyensu ambare |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

antarīkṣasmiṃ bherīyo saṃpravādyensu aghaṭṭitā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

cailakṣepāṇi karensu antarīkṣe sthitā marū |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

nāgarājā suparṇā ca abhikrāntā ca mānuṣāḥ |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

ime pi bahuvo yakṣā varṇavanto yaśasvinaḥ |
cārikām anubandhensu carante lokanāyake ||

ime pi bahavo devāḥ varṇavanto yaśasvinaḥ |
cārikām anubandhensu carante lokanāyake ||

trisāhasrā vibhū devā varṇavanto yaśasvinaḥ |
cārikām anubandhensu carante lokanāyake ||

ṣaḍāśīti sahasrāṇi brāhmaṇānāṃ samāgatā |
cārikām anubandhensu carante lokanāyake ||

ṣaḍāśīti sahasrāṇi gṛhapatināṃ samāgatā |
cārikām anubandhensu carante lokanāyake ||

na tatra kṣudhā pipāsā nāpi ca hāni varṇitā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

na tatra śītam uṣṇaṃ vā daṃśā vā masakāni vā |
cārikāṃ caramāṇasya carante lokanāyake ||

so cārikāṃ caritvāna vinetvā ca bahūṃ janāṃ |
upāgame lokanātho śākyānāṃ kapilāhvayaṃ ||

atha bhagavāṃ nyagrodhārāme viharati mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ aṣṭādaśabhir bhikṣuśatehi || aśroṣī rājā śuddhodano bhagavān kośaleṣu cārikāṃ caramāṇo mahatā bhikṣusaṃghena sārdham aṣṭādaśabhir bhikṣuśatehi yena kośalānāṃ nagaraṃ tad anusāre tad anuprāpto tatraiva viharati nyagrodhārāme || te dāni sarve kapilavāstavyāḥ śākyā śākyayinyaś ca bhagavato darśanakāmāḥ svakasvakāni yugyayānāni yojayanti | bhagavato darśanāya gamiṣyāmaḥ || aśroṣīt khalu rājā śuddhodano kapilavāstavyāḥ śākyā śākyayinyaś ca svakasvakāni yugyayānāni yojāpayanti | nyagrodhārāmaṃ gamiṣyāmaḥ bhagavantaṃ darśanāya || tena dāni kapilavastusmiṃ ghoṣaṇā kārāpitā || na kenacit prathamaṃ bhagavato upasaṃkramitavyaṃ | sarvehi mayā sārdhaṃ nyagrodhārāmaṃ gantavyaṃ bhagavantaṃ darśanāya ||

atha khalu rājā śuddhodano sārdhaṃ sarvakenāntaḥpureṇa yaśodharāpramukhena sārdhaṃ kumārāmātyehi ca sārdhaṃ śākyehi saparivārehi sārdhaṃ dhanugraharathāśvārohehi sārdhaṃ vaṇijasārthavāhehi sārdhaṃ śreṣṭhipramukhehi nigamehi mahatā rājānubhāvena mahatā rājarddhīye kapilavastuto nagarāto niryāsi bhagavantaṃ darśanāya || rājā śuddhodano kapilavastuto caturghoṭena aśvarathena nirdhāvati śākiyamaṇḍalaparivṛto nyagrodhārāmaṃ bhagavantaṃ darśanāya | bhikṣusaṃgho ca kapilavastunagaraṃ piṇḍāya praviśati | rājñā śuddhodanena bhikṣusaṃgho dṛṣṭo || so dāni amātyānāṃ pṛcchati || bho bhaṇe amātyā kiṃ imān edṛśā parivrājakā || amātyā āhansuḥ || deva kumārasya eṣo parivāro || so dāni tāṃ kṛśaśarīrāṃ bhikṣū ṛṣipravrajitāṃ uruvilvākāśya­pana­dīkāśyapagayākāśyapaśāriput­rama­udgalyāyanā ca saparivārā tapatapitaśarīrāṃ muṇḍā pātrapāṇīṃ dṛṣṭvā paridīnamukhavarṇo saṃvṛtto || mama putro yadi na pravrajiṣyati rājā bhaviṣyati cakravartī cāturdvīpo vijitāvī dhārmiko dharmarājā saptaratnasamanvāgato rājasahasraparivṛto medinīm adhyāvasiṣyat* || imam edṛśaṃ parivāraṃ nivartetha ahaṃ na taṃ icchāmi draṣṭuṃ || te dāni bhikṣū amātyehi vuccanti || rājā vo na draṣṭukāmo nivartetha || te dāni nivartitvā nyagrodhārāmaṃ gatāḥ || na mo bhagavan rājā śuddhodano icchati draṣṭuṃ | asmākaṃ ca dṛṣṭvā pratinivartito || bhagavān āha || imahiṃ eva sarvasya bhikṣusaṃghasya āhāraṃ bhaviṣyati || uruvilvākāśyapo bhagavantam āmantrayati || gacchāmi bhagavan rājānaṃ śuddhodanaṃ nivartemi || bhagavān nādhivāseti || nadīkāśyapo pi gayākāśyapo pi upaseno pi sarve te maharddhikā bhikṣū bhagavantaṃ yācenti || gacchāma bhagavan rājānaṃ śuddhodanaṃ prasādemaḥ yathā bhagavantam upasaṃkrameya || bhagavān teṣāṃ pi nādhivāseti ||

atha khalv āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya etad abhūṣi || kaṃ bhagavān ākāṃkṣati bhikṣuṃ yo rājānaṃ śuddhodanam abhiprasādeyā || andrākṣīt* mahāmaudgalyāyano divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakena bhagavato cittaṃ kālodāyismiṃ bhikṣusmiṃ pratiṣṭhitaṃ | kālodāyī bhikṣu rājānaṃ śuddhodanam abhiprasādayiṣyati || dṛṣṭvā ca punaḥ yenāyuṣmāṃ kālodāyī tenopasaṃkramitvā āyuṣmato kālodāyisya etad uvāca || lābhā te āyuṣmaṃ udāyi sulabdhā lābhā yasya te śāstā ākāṃkṣati udāyī bhikṣu rājānaṃ śuddhodanaṃ abhiprasādayiṣyati | asti anye sthavirasthavirā bhikṣū yācante na labhanti | tvaṃ gaccha āyuṣman* udāyi rājānaṃ śuddhodanaṃ abhiprasādehi || evam ukte āyuṣmāṃ kālodāyī āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam etad uvāca || durāsadā āyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana rājānaḥ kṣatriyā mūrdhnābhiṣiktā janapadasthāmavīryaprāptā || sayyathāpi nāmāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana samiddho mahāgniskandho puruṣasya durāsado bhavati upasaṃkramaṇāya evam evāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana rājāno kṣatriyā mūrdhnābhiṣiktā jana­padas­thāma­vīryaprāptāḥ durāsadā upasaṃkramaṇāya || sayyathāpi nāmāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana kuñjaro ṣaṣṭihāyano durāsado bhavati upasaṃkramituṃ evam evāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana kṣatriyā mūrdhnābhiṣiktā jana­padas­thāma­vīryaprāptāḥ durāsadā upasaṃkramaṇāya || sayyathāpi nāmāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana siṃho mṛgarājo dāṭhī balī keśarī mṛgādhipatir durāsado bhavati puruṣasyopasaṃkramaṇāya evam evāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana rājānaḥ kṣatriyā mūrdhnābhiṣiktā jana­padas­thāmavīryāprāptāḥ puruṣasiṃhā durāsadā bhavanti upasaṃkramaṇāya || sayyathāpi nāmāyuṣmaṃ mahāmaudgalyāyana śārdūlo olīnakāyo gurudarśano durāsado bhavati puruṣasya upasaṃkramaṇāya evam evāyuṣman mahāmaudgalyāyana kṣatriyā rājāno mūrdhnābhiṣiktā jana­padas­thāma­vīryaprāptāḥ puruṣaśārdūlā durāsadā bhavanti upasaṃkramaṇāya || atha khalu bhagavān āyuṣmantaṃ kālodāyiṃ gāthāya adhyabhāṣe ||

śṛṇu mama udāyibhadrā paramakuśalaprasādānāṃ tvam agro |
śākyakulanandijananaṃ rājavaraṃ laghu prasādehi ||

na hi anyo koci bhikṣu samartho rājño prasādayituṃ cittaṃ |
nānyatra tvayā udāyi sabhāgacaritena bhagavato ||

bhūtapūrvaṃ udāyi atītam adhvānam abhū bhūmipatī |
nāmena satyavardhano vighuṣṭaśabdo dharaṇipālo ||

dhārmiko dharmarājā saṃpūjitaḥ prāṇakoṭinayutehi |
dharmeṇa imāṃ vasumatiṃ samudraparyaṃtāṃ anuśāse ||

tasya ca abhūṣi rājño putro darśāvī pūrvabuddhānāṃ |
nāmena matisāro guṇagaṇaparicāritamatī ca ||

kāmeṣu doṣadarśī anarthiko sarvakāmabhogeṣu |
oruptakuśalamūlo gṛhe na ramati vivekarato ||

taṃ avaca satyavardhano putra bhuṃjāhi praṇītakāmaguṇaṃ |
vaiśravaṇabhavanasadṛśe amarabhavanasannibhe veśme ||

taṃ avaca matisāro daśāṃguliṃ praṇāmayitvā |
naitāni dharaṇipāla dhanāni paṇḍitasya bhāvyāni ||

abudhajanasamarthitāni sarāgavaśāni hi tāni vidyanti |
+ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + +
kiṃ kāraṇaṃ anandho andhasya vaśena utpathaṃ gṛhṇe |
vuhyaṃtasya velagato kathaṃ spṛheyā atrāṇasya ||

baddhasya kathaṃ mukto vacanena kārādhvam abhikrameya |
viṣamasthasya samāgamaṃ kathaṃ spṛheyā naro vijño ||

pratibhāsi me narapati andho vuhyanto ciranaṣṭo ca |
vuhyasi kāmoghena ahaṃ ca kāmāṃ jugupsāmi ||

tasya ca balavantasya pituno ājñāye sa matisāro |
pravraje jahitva rājyaṃ kumāro kāmāṃ ca anapekṣo ||

urago vā jīrṇatvacaṃ pakvakheṭapiṇḍam iva tyaje rājyaṃ |
sāgarāntamahiṃ sarvāṃ so kāmeṣu doṣadarśāvī ||

atikramya kāmadhātuṃ matisāro brahmavihāram ācare |
+ + + + + + kumāro brahmatvagamanāye ||

pravrajitasmiṃ kumāre anuvrato sya purohitakumāro |
nāmena somadatto anupravrajesi matisāraṃ ||

pravrajitasmiṃ kumāre pitā akāsi tasmiṃ aprasādaṃ |
gatvāna somadatto prasādayesi dharaṇīpālaṃ ||

tat kiṃ manyasi udāyi matisāro anyaḥ tena kālena |
tena samayena ham eva anarthiko kāmabhogehi ||

tat kiṃ manyase udāyi anyo so satyavardhano āsi |
anyam eva so narapatiḥ śuddhodano so tadā āsi ||

tat kiṃ manyase udāyi anyo so anuvrato somadatto |
tuvam eva so abhūṣi prasādaye satyamahaṃ nāma ||

tasmād dānīṃ udāyi rājaṃ śuddhodanaṃ prasādehi |
bheṣyati mahāsamudayo prasanne tasmiṃ mahīpāle ||

bheṣyati anantaphalasya upacayaḥ marumānuṣāṇāṃ kulaputra |
rājavaraprasādena naravaraṃ tvaritaṃ prasādehi ||

saṃprati śākyādhipatī atimānahato vitarkamathito va |
tiṣṭhati saviṣaṇṇamatī giritaṭapatito yatha nāgo ||

ojahareṇa balavanto puruṣo yatha rākṣasena parikṣipto |
naivātmānaṃ na prajā jānati param eva bhūmipatiḥ ||

aiśvaryahānim anusmaranto aiśvaryaṃ ca vicintento |
mama kāsi aprasādaṃ gatvā tvaṃ lahu prasādehi ||

atha khalu rājā śuddhodano kapilavastusya nagaradvārāto pratinivartitvā sarveṇa śākiyamaṇḍalena sārdhaṃ svakāyāṃ darśanaśālāyāṃ pratyasthāsi || tatra rājā śuddhodano śākyā śākyāyinyaś ca āmantresi || mahantāto pi aiśvaryādhipatyā prabhraṃśitvā kumāro pravrajito | yadi na kumāro pravrajito abhaviṣya so rājā bhave cakravartī cāturdvīpo vijitāvī dhārmiko dharmarājā saptaratnasamanvāgato tasya imāni sapta ratnāni bhavensuḥ | tadyathā | cakraratnaṃ hastiratnaṃ aśvaratnaṃ maṇiratnaṃ strīratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnaṃ evaṃ saptaratnaṃ | pūraṃ cāsya putrasahasraṃ bhavet* śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṃgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānāṃ | so imāni catvāri mahādvīpā sāgaragiriparyantā akhilān akaṇṭakāṃ adaṇḍenāśastreṇa anutpīḍena dharmeṇa vābhinirjitvā adhyāvasiṣya rājāna sahasreṣu ca parivṛto bhaveya teṣām asmākaṃ hastoktaṃ cakravartirājyaṃ abhaviṣyat te vayaṃ kumāreṇa pravrajitena mahantāto aiśvaryādhipatyāto bhraṃśitāḥ ||

atha khalv āyuṣmān udāyī nyagrodhārāmāto vaihāyasam abhyudgamya rājño śuddhodanasya śākyiyamaṇḍalaparivṛtasya purato tālamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe asthāsi || adrākṣīd rājā śuddhodanaḥ āyuṣmantaṃ udāyiṃ tālamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe tiṣṭhantaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ hṛṣṭo tuṣṭo saumanasyajāto utthāyāsanāto ekānsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yenāyuṣmāṃ uḍāyi tenāṃjaliṃ praṇāmetvā āyuṣmantam udāyiṃ gāthāye adhyabhāṣe ||

kutas tvam āgacchasi raktacīvara
kena tvam arthena ihānuprāpto |
kiṃ vātra ākāṃkṣasi tvaṃ uḍāyi
sudullabhaṃ siddhavratāna darśanaṃ ||

lābhas te rāṣṭrādhipate śirīmato
yasya tava putra narāṇam uttamaḥ |
tejena obhāsati sarvalokaṃ
sahasrarasmīva udetva medinīṃ ||

evaṃ dāni sthavireṇa udāyinā tālamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe sthitena bahūni buddhamāhātmyāni parikīrtitāni tāni ca rājā śuddhodano śrutvā prīto saṃvṛtto || so dāni śākyā śākyāyinyaś ca āmantrayati || sayyathāpi nāma vāsiṣṭhāho sūryasya abhyudentasya etaṃ pūrvaṃgamam etan nimittaṃ yad idaṃ aruṇo udāyī no sarvasaṃśayacchettā sugatasya śrāvako ||

buddhasya putro paramārthadarśī
upāgato śākyākulaṃ tadantaḥ |
prasādaye satyamahaṃ ity evaṃ
+ + + + + + + + + + + +
āśāya kṛṣyate kṣetraṃ bījam āśāya vapyate |
āśāya vāṇijā yānti samudraṃ dhanahārakā |
yo yasya āśāya tiṣṭhāmi sā me āśā samṛdhyatu ||

punarpunaḥ kṣipra vapanti bījaṃ
punarpunaḥ varṣati devarājaḥ |
punarpunaḥ vardhati bījagrāmaṃ
punarpunar lābhaṃ labhanti karṣikā ||

punaḥpunar yācanakā upenti
punarpunaḥ satpuruṣā dadanti |
punarpunaḥ satpuruṣā pi dattvā
punaḥpunar svargam upenti sthānaṃ ||

dullabho puruṣājanyo na so sarvatra jāyate |
yatra so jāyate vīraḥ taṃ kulaṃ sukham edhati ||

vīro hi vai sapta yugāṃ punāti
yasmiṃ kule jāyati bhūriprajño |
piteva śākyā nayati devadevo
tvayāpi jāto muni satyanāmaḥ ||

śuddhodano nāma pitā jinasya
buddhasya māyā kila nāma mātā |
yā bodhisatvaṃ parihārya kukṣiṇā
kāyasya bhedāt svargeṣu modati ||

sā modati kāmaguṇehi pañcahi
iṣṭehi kāntehi buddhasya mātā |
atiriva + + + + + + puṇyakāmā
parivāritā apsarasāṃ gaṇehi ||

putrasya buddhasya asahyatāyino
aṃgīrasasyāpratimasya tāyino |
prītaḥ pitā harṣita eṣa śākya
dharmeṇa tvaṃ gautama āryako si ||

rājā āha ||

yasyāntike pravrajito si bhikṣu
śraddhāya so carati brahmacaryaṃ |
na so bhīto nāpi bhayaṃ upeti
eko pi so ramati vṛkṣamūle ||

udāyī āha ||

yasyāntike pravrajito smi rāja
śraddhāya so carati brahmacaryaṃ |
na so bhīto nāpi bhayaṃ upeti
eko pi so ramati vṛkṣamūle ||

ekaṃ varan taṃ munim apramattaṃ
nindāpraśaṃsāsu avepamānaṃ |
siṃho va śabdeṣu asantrasantaṃ
vātaṃ va jālasmiṃ asajjamānaṃ |
netāraṃ anyeṣu ananyaneyaṃ
bhīraṃ jinaṃ śākya kathaṃ vadesi ||

yaṃ vedayasi anopamaprajñaṃ
mahyaṃ putraṃ tasya pitā ti brūmi |
putrasya tasya mahya putro bhosi
bhuktvāna bhikṣu hara piṇḍapātraṃ ||

eṣyāma vayaṃ api darśanāya
buddhaṃ anativaraṃ vitīrṇakāṃkṣaṃ |
loke udapāsi sa satvasāro
putraṃ mahyaṃ yathā vadesi bhikṣu ||

bhuktvāna bhojanaṃ yāvadarthaṃ
śuciṃ praṇītaṃ rasasvādupetaṃ |
so prakrame piṇḍapātraṃ grahetvā
upasaṃkrame yena jino aneyo ||

so taṃ pradeśaṃ upasaṃkramitvā
upanāmaye piṇḍapātraṃ jinasya |
vanditva pādāṃ avaci tathāgataṃ
yāsyanti te jñātayo darśanāya ||

edṛśāṃ guṇāṃ śruṇitva bhūmipālo
trikhuttam udānayati sulabdhā labhā |
mahyaṃ anantā yaṃ trisāhasrāya
lokadhātūye jine jīvamāne
bhaviṣyati saṃgamo nāyakena |
saṃpuṣpitā drumalatā kusumāvakīrṇā
āsevitā ca dvijasaṃghanināditena |
evaṃ pi mahyaṃ hṛdayaṃ prītisaṃkusumitaṃ
śrutvāna putraṃ mama sarvaguṇopapetaṃ ||

atha khalu rājā śuddhodanaḥ anyataraṃ rājāmātyam āmantrayati || bho bhaṇe amātya sarvārthasiddho kumāro anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhitvā pravṛttapravara­dharma­cakro kapilavastūpavaneṣu anuprāpto | tataḥ putrasya sarvārthasiddhasya kumārasyābhyudgamanaṃ kariṣyāmi || tato kapilavastunagare ghoṣaṇāṃ kārāpehi | sarvehi śākyehi brāhmaṇagṛhapatikehi sarvehi ca gāndharvikehi sarvehi ca śreṇīhi sarvehi ca śilpāyatanehi mayā sārdhaṃ sarvārthasiddhasya pratyudgamanaṃ kartavyaṃ || sādhu mahārājeti || so rājāmātyo śuddhodanasya pratiśrutvā kṣipram eva kapilavastunagare catvaraśṛṃ­gāṭakaantarāpaṇamukheṣu ghoṣaṇāṃ kārayati || bhagavanto sarvārthasiddhakumāro anuttarāṃ samyaksaṃbodhima bhisaṃbuddhitvā kapilavastūpavaneṣu anuprāpto | tato sarvabhavantehi rājñā śuddhodanena sārdhaṃ bhagavato pratyudgamanāya gantavyaṃ ||

śākyānāṃ vaṃśagato bheṣyati yo sya trāṇaṃ
siddhābhiprāyo tṛṣabhāvaviraktacitto |
kṣīṇāśravo vigatarāgo samaṃtacakṣuḥ
drakṣyāmatha dvādaśavarṣe anantaprajñaṃ ||

ānaṃ­dabheriravaṃ śrutvā śākyarāṣtre
saṃgītiṃ devagaṇavāditaṃ lumbinīye |
yena pratijñā kṛtā buddho bhaviṣyaṃ loke
so eṣyati bhūtavacano vigatāndhakāro ||

prakrānto saptapadaṃ yo iha luṃbinīye
bodhyaṃgasaptaratanāni abudhye yena |
yo siṃhanādaṃ nadate ahaṃ loke jyeṣṭho
so eṣyati paravādaṃ prabhaṃjamāno ||

yenedaṃ apakṛtaṃ garbhaśayyaṃ aśeṣaṃ
ucchoṣito ca se punaḥ bhavahetuḥ sarvaṃ |
ucchoṣitā tṛṣalatā ca duḥkhasya mūlaṃ
so eṣyati baṃdhapramokṣaṃ karonto loke ||

te dāni kapilavastuto śākyā śākyāyinyaś ca taṃ ghoṣaṃ śrutvā kṣipram eva rājakuladvāre sannipatitā sakumārāmātyā bhaṭabalāgrā purohitapramukhā brāhmaṇāḥ śreṣṭhipramukho vaniggrāmo sarve ye kapilavāstavyā gandharvikā | tadyathā cakrikavaitāli­kana­ṭanartaka­ṛllamallapāṇis­varikā śobhikā laṃghakā kumbhatūṇikā velambakā dvistvalabhāṇakā paṃcavaṭukā gāyanakā bhāṇḍavikā hāsyakārakā bherīśaṃ­khamṛdaṃ­gapaṭahikā tūṇavapaṇavaveṇavallakī­eka­daśīvīṇāvādā ca bahuvādyakā ca sarve rājakuladvāre sannipatensuḥ | sarve ca kapilavāstavyā śreṇiyo | tadyathā sauvarṇikā hairaṇyikā prāvārikā śaṃkhikā dantakārakā maṇikārakā prastārikā gandhikā kośāvikā tailikā ghṛtakuṇḍikā gaulikā vārikā karpāsikā dadhyikā pūpikā khaṇḍakārakā modakakārakā kaṇḍukā samitakārakā saktukārakā phalavāṇijā mūlavāṇījā cūrṇakuṭṭagandhatailikā āgrīvanīyā āviddhakā guḍapācikāḥ khaṇḍapācakāḥ śuṇṭhikāḥ sīdhukārakāḥ śarkaravāṇijā | ete cānye ca bahuvyavahārikā sarve rājakule sannipatensuḥ | sarve ca kapilavāstavyā śilpāyatanā | tasyathā lohakārakā tāmrakuṭṭā suvarṇakārakā taddhukārakā pradhvopakā roṣiṇo trapukārakā śīśapiccaṭakārā jantukārakā mālākārā purimakārakā kumbhakārā carmakārā ūrṇavāyakā varūthatantravāyakā devatātantravāyā cailadhovakā rajakā śucikā tantravāyā citrakārakā vardhakirūpakārakāḥ kālapātrikāḥ pelalakāḥ pustakārakāḥ pustakarmakārakā nāpitā kalpikā chedakā lepakā sthapatisūtradhārakā uptakoṣṭhakārakā kūpakhanakā mṛttikāvāhakā kāṣṭhavāṇijā tṛṇavāṇijā staṃbavāṇijā vaṃśavāṇijā nāvikā olumpikā suvarṇadhovakā mauṣṭikā | ete cānye ca uccāvacā janatā hīnotkṛṣṭamadhyamā sarve rājakuladvāre sannipatensuḥ || evaṃ dāni rājā śuddhodano imena ca janakāyena antaḥpureṇa sārdhaṃ kumārāmātyehi parivṛto dhanukarathikahastyārohehi sārdhaṃ carturghoṭaratham abhiruhitvā śreṣṭhipramukho nigamo sārthavāhapramukho vāṇijagrāmo purohitapramukhā brāhmaṇā aṣṭādaśa śreṇīyo puraskṛto parivṛto mahatā rāja-ṛddhīye mahatā rājānubhāvena mahato janakāyasya hakkārahikkārabherīmṛdaṃ­gapaṭahaśaṃ­kha­saṃ­ninādena kapilavastuto nagarāto niryātvā yena nyagrodhārāmas tena prasthito bhagavato darśanāya || bhagavato dāni evaṃ bhavati || abhimānino śākyāḥ yadi sānaṃ svake āsane niṣaṇṇako pratisaṃmodayiṣyāmi atha sānaṃ bhaviṣyati cittasyānyathātvaṃ kathaṃ hi nāma yo kumāro cakravartirājyam apahāya pavrajito anuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbudhitvā dharmam adhigato dharmasvāmī ātmānaṃ pratijānāti so pitaraṃ ca vṛddhatarakāṃ ca gurusthānīyāṃ ca na pratyutthihati | nāsti ca so satvo vā satvakāyo vā yasya tathāgate pratyupasthihante na saptadhā mūrdhnaṃ sphaleyā | yan nūnāhaṃ pauruṣamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe dīrghaṃ caṃkramaṃ caṃkrameyaṃ ||

atha khalu bhagavāṃ pitu rājño śuddhodanasya śākiyamaṇḍalasya ca mānātimānaṃ jñātvā āgamanaṃ viditvā pauruṣamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe dīrghaṃ caṃkramaṃ caṃkramati aspṛśanto pādatalehi bhūmiyaṃ || atha khalu rājā śuddhodano dūrato evaṃ nyagrodhārāme bhagavantaṃ paśyati pauruṣamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe dīrghaṃ caṃkramm caṃkramantaṃ aspṛśantaṃ pādatalehi bhūmiyaṃ dṛṣṭvā ca punaḥ āścaryādbhuta­saṃ­hṛṣṭaromakūpajāto āścaryaṃ yādṛśaṃ kumāreṇa dharmo abhigamito yathā sarvaloke dvipadānam uttamo || atha khalu rājā śuddhodano śākyo śākiyānām āmantrayati || paśyatha bhagavanto yena kumāreṇa saṃkalpo cintito prārthayatā draṣṭuṃ sarvajñaṃ sarvadharmeṣv abhijñātasaṃkalpaṃ sarvasiddhaṃ narendraṃ so paśyatu siddhārthaṃ sarvasiddhisaṃprāptaṃ ||

dṛṣṭvāna putraṃ paripūrṇakāyaṃ
sulakṣitaṃ lakṣavicitritāṃgaṃ |
pañcamamāse yatha eva candro
parivṛto lakṣaṇatārakehi ||

dṛṣṭvā surūpaṃ asamānakāyaṃ
tam āyatākṣaṃ śiriya jvalamānaṃ |
+ + + + + + + + + atha khalu rājā śuddhodano yāvattakaṃ yānasya bhūmi tāvattakaṃ yānena yātvā yānāto pratyoruhya sva-antaḥpureṇa sārdhaṃ śākiyamaṇḍalena ca padasā yeva nyagrodhārāmaṃ praviṣṭo yena bhagavāns tenopasaṃkramitvā mūrdhnā bhagavataḥ pādau vanditvā gāthām adhyabhāṣi ||

imaṃ tṛtīyaṃ tava bhūriprajña
pādānte vandāmi samantacakṣuḥ |
yaṃ ca te naimittikā vyākarensuḥ
yaṃ jambucchāyā na jahe imaṃ ca ||

atha khalu bhagavāṃ nyagrodhārāme tālamātraṃ vaihāyasam antarīkṣe sthitvā vividhavicitrāṇi yamakaprātihāryāṇi karoti | heṣṭhimaṃ kāyaṃ prajvalati uparimāto kāyāto śītasya vārisya paṃca dhārāśatāti śravanti | uparime kāye prajvalite heṣṭhimāto kāyāto śītasya vārisya paṃca dhārāśatāni śravanti || atha khalu bhagavān ṛṣabhavarṇam ṛddhiye abhinirmiṇitvā calatkakubhaṃ varṇarūpasamupeto purastimāyāṃ diśāyāṃ antarahito paścimāyāṃ diśāyāṃ prādurbhavati | paścimāyāṃ diśāyāṃ antarahitaḥ purastimāyāṃ diśāyāṃ prādurbhavati | uttarasyāṃ diśāyāṃ antarahito dakṣiṇāyāṃ diśāyāṃ prādurbhavati | dakṣiṇāyāṃ diśāyām antarhito uttarāyāṃ diśāyāṃ prādurbhavati || evaṃ dāni mahāprātihāryaṃ vistareṇa kartavyaṃ || tatra dāni bahūni prāṇikoṭīśatasahasrāṇi bhagavato edṛśaṃ ṛddhiprātihāryan dṛṣṭvā pramuditā prītisaumanasyajātā saṃvṛttā āścaryādbhutaprāptā hakkārasahasrāṇi pravartenti || mahāprajāpatīya dāni gautamīya yadā bhagavān abhiniṣkrānto tasyā ruṇṇena śokena ca akṣīṇi paṭalehi va saṃchannā andhā saṃjātā | tahiṃ ca nyagrodhārāme bhagavato vividhāni vicitrāṇi yamakaprātihāryāṇi karentasya hakkārasahasrāṇi vartanti mahāprajāpatī gautamī yaśodharāye pṛcchati | kiṃ ete hakkārasahasrāṇi kurvanti || yaśodharā āha || eṣo bhagavāṃ vaihāyasam antarīkṣe vividhāni vicitrāṇi yamakaprātahāryāṇi karoti nāpi tvaṃ paśyasi || yaśodharā āha || āgamehi ahan tathā kariṣyāmi yathā tvaṃ paśyasi || tāye dāni yaśodharāye yatra bhagavato prātihāryāṇi karontasya kāyāto paṃca dhārāśatāni śravanti tataḥ udakāṃjaliṃ pūretvā mahāprajāpatīye gautamīya akṣīṇi ākṣālitāni tāni ca paṭalāni buddhānubhāvena bhinnāni | tasyā dāni yathāpaurāṇā śuddhā vimalā dṛṣṭi saṃjātā ||

atha khalu bhagavāṃ vaihāyasam antarīkṣe vividhāni vicitrāṇi yamakaprātihāryāṇi kṛtvā bahūni prāṇisahasrāṇi ṛddhiprātihāryāṇi darśayitvā āryadharmeṣu pratiṣṭhāpayitvā prajñapta eva āsane niṣīde || atha khalu rājā śuddhodano śākyā ca bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ sādhu ca suṣṭhu ca pratisaṃmodetvā ekamante niṣīdensuḥ | mahāprajāpatī gautamī ca yaśodharā ca sārdhaṃ ca aṃtaḥpureṇa bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantaṃ pratisammodetvā ekamante niṣīdensuḥ | atha khalu rājā śuddhodano vegajāto bhagavato hitāhitaṃ apṛcche ||

taṃ devavarṇaṃ sukumārarūpaṃ
udyānabhūmiṃ anucaṃkramantaṃ |
pitā putraṃ prāṃjaliko upāgame
indraṃ va devā tridaśā va śakraṃ ||

idaṃ tṛtīyaṃ tava bhūriprajña
pādān te vandāmi samantacakṣuḥ |
yaṃ ca te naimittikā vyākarensuḥ
jaṃbucchāyā na vijahe imaṃ ca ||

te devavarṇā ubhaye samāgatā
buddho ca buddhasya pitā ca rājā |
upaśobhati sālavane niṣaṇṇo
candro yathā abhragaṇā pramukto ||

athāprameyasya pitur abhūṣi
cirasya dṛṣṭvāna priyaṃ manāpaṃ |
putraṃ svakaṃ prāṇasamaṃ niṣaṇṇaṃ
hitāhitaṃ pṛcchati vegajāto ||

purā tava kambalapādukā va
sucitrā sūkṣmāstarasaṃsthitāsu |
abhiruhya tāṃ caṃkramase ca vīra
śvetasmiṃ chattrasmiṃ dharīyamāne |
so dāni tāmramṛdujālinīhi
samantanemīhi sahasrehi |
kuśakaṇṭakaśarkaram ākramanto
kaccit te pādau na rujanti vīra ||

bhagavān āha ||

sarvābhibhū sarvavidū ham asmi
sarveṣu dharmeṣu anopaliptaḥ |
sarvaṃ jahe tṛṣṇakṣayā vimukto
na mādṛśo saṃprajaneti vedanā ||

rājā āha ||

purā tava lohitacandanena
śaśisya raktopanibhena kāle |
manojñagandhena suśītalena
snapakā viliṃpensu te snāpayitvā ||

so dāni grīṣmāsu kharāsu rātriṣu
vanād vanaṃ īryasi caṃkramanto |
odātaśītena sukhena vāriṇā
ko dāni te snāpayate kilantaṃ ||

bhagavān āha ||

śuddhā nadī gautama śīlatīrthā
anāvilā sadbhiḥ sadā praśastā |
yasmiṃ hrade devagaṇehi snāto
ogāḍhagātro pratarāmi pāraṃ ||

dharmo hrado gautama śīlatīrtho
anāvilo sadbhiḥ sadā praśasto |
yasmiṃ hrade devagaṇehi snāto
pṛthivīṃ pravāheti svapuṇyagandhāṃ ||

rājā āha ||

yadā tuvaṃ kāśikavastradhārī
padumutpalacampakavāsitāni |
śuddhāni vastrāṇi nivāsayitvā
so śobhasi śākiyamaṇḍalasmiṃ
śakro va sāhasragatāna madhye ||

so dāni śāṇāni ca paṭṭakāni ca
raktāni vastrāṇi drumatvacāni |
dhāresi taṃ ca ajugupsamāno
idaṃ pi te āścariyaṃ bhadanta ||

bhagavān āha ||

na cīvare śayane bhojane vā
anudhyāpitā bhonti jinā narendra |
labdhvā manāpaṃ athavāpi apriyaṃ
upekṣakā bhonti jinā prajānakā ||

rājā āha ||

purā tava ajanyarathā vicitrā
suvarṇakaṃsarucirā mahārhā |
śvetaṃ ca cchattraṃ maṇikhaḍgacāmaraṃ
dhruvaṃ grahensu te diśaṃ prayāyataḥ ||

purā tava vātajavo udagro
hayottamo kaṇṭhako śīghravego |
ājāneyo kañcanajālacchanno
abhīkṣṇa so vahati yena kāmaṃ ||

yo yugyayānehi tuvaṃ upeto
rathehi aśvehi ca kuṃjarehi ca |
rāṣṭreṇa rāṣṭraṃ anucaṃkramanto
kaccin na śrānto si tad adya brūhi ||

bhagavān āha ||

ratho me ṛddhipādo svacittavāhano
dhṛtī ca prajñā ca smṛtī ca sārathī |
samyakpradhānā caturo me aśvā
samaṃ prayāto haṃ padaṃ susaṃskṛtaṃ ||

rājā āha ||

purā tuvaṃ rūpiyabhājaneṣu
suvarṇapātreṣu ca bhuṃjiyāna |
śuciṃ praṇītarasakaṃ ca bhojanaṃ
rājānubhāvena upasthihensu ||

so dāni loṇaṃ ca aloṇakaṃ ca
lūkhaṃ alūkhaṃ arasaṃ sarasaṃ ca |
paribhuṃjasi taṃ ca jugupsamāno
idaṃ pi te āścariyaṃ bhadanta ||

bhagavān āha ||

ye cāpi buddhā purimā atītā
anāgatā yo pi cahaṃ aneyo |
lūkhaṃ alūkhaṃ arasaṃ sarasaṃ ca
damārthiko lokahitāya bhuṃjati ||

rājā āha ||

purā tuvaṃ goṣṭhikatūlikāsu
ajināstṛte kṣomasukhopadhāne |
suvarṇapāde śayane mahānte
tvaṃ modase muktapuṣpāvakīrṇe ||

so dāni durgāya kharāya bhūmiye
tṛṇāni patrāṇi ca saṃstaritvā |
tvaṃ modase + + + satvasāro
kaccit te gātrāṇi rujanti dhīra ||

bhagavān āha ||

nāsmadvidhā śākya duḥkhaṃ svapanti
sarve ca me śokajvarā prahīṇā |
so haṃ sadā nirjvaratho viśoko
jagrāmy ahaṃ sarvabhūtānukampī ||

rājā āha ||

purā tuvaṃ gautama svake agāre
antaḥpure devavimānakalpe |
pradīpakhadyotagaṇābhikāśe
kūṭāgāre pithitavātapāne ||

vicitramālyābharaṇātha nāritho
alaṃkṛtā apsarasannikāśā |
upasthitā kiṃkaraṇīyā utsukā
mukhaṃ udīkṣanti kim ārya āha ||

bhagavān āha ||

adyāpi me śākya svake vihāre
devā ca brahmā ca prabhāsvarā ca |
cittaṃ py eṣāṃ mahya vaśena vartati
yahiṃ ca icchāmi tahiṃ thapemi ||

rājā āha ||

bherīmṛdaṃ­gaturiyābhigīto
paṇisvarākhyānavidūhi tatvaṃ |
sa śobhasi śākiyamaṇḍalasmiṃ
śakro va sāhasragatāna madhye ||

bhagavān āha ||

sūtrānte vaiyyākaraṇābhigīto
vidyāvimuktipratibodhano haṃ |
sobhāmy ahaṃ bhikṣusaṃghamadhye
brahmā va sāhasragatāna madhye ||

rājā āha ||

purā tuvaṃ bhīma svake agāre
antaḥpure devavimānakalpe |
rakṣanti te varmadharā manuṣyā
susañcitāḥ khaḍgaḍṛḍhā prahāriṇo ||

so dāni eko vihare araṇye
ulūkabheraṇḍakasaṃnināde |
anekavyālācaritāsu rātriṣu
kvacit* na bhīto si tad adya brūhi ||

(bhagavān āha || )

sarve pi ce yakṣagaṇā samāgatā
caṇḍā pi hastī giridurgacārī |
na mādṛśe romaharṣaṃ janeyu
bhayaṃ prahāyābhayam asmi prāptaḥ ||

eko carāmi muni apramatto
nindāpraśaṃsāsu avepamāno |
siṃho va śabdeṣu asantrasanto
vātaṃ va jāleṣu asajyamānaṃ |
netāram anyeṣu ananyaneyaṃ
bhīruṃ jinaṃ śākya kathaṃ vadesi ||

rājā āha ||

pṛthivī ca te vijitā sarvakalpā
putrāṇa te pūrasahasram asya |
ratnāni ca sapta parityajitvā
śrāmaṇyam evābhigato si vīrā ||

bhagavān āha ||

pṛthivī ca me vijitā sarvakalpā
putrāṇa me pūrasahasram asti |
ratnāni ca aṣṭa imāni santi
etādṛśaṃ ratnam anyaṃ na asti ||

taṃ vītarāgaṃ susamāhitendriyaṃ
samyakpramuktaṃ akhilaṃ anaśravaṃ |
putraṃ pitā prāṃjaliko upāgame
deśehi me mārgaṃ manuṣyahitāye ||

tam enaṃ jñānena pharitva śāstā
śuddhodanaṃ pitaraṃ etad abravīt* ||

abhīkṣṇaṃ so locaya bhikṣudarśanaṃ
mā pramādyi bheṣyati tuhyaṃ dharmo ||

athāprameyasya pitu abhūṣi
saṃvarṇitaṃ tāyino bhikṣudarśanaṃ |
samanantaraṃ satpuruṣo bhajanto
athottarīdharmacakṣuṃ viśodhaye ||

etādṛśo āsi tadā samāgamo
pituś ca putrasya ca harṣaṇīyo |
tan tādṛśaṃ sugatam anusmaranto
nirāmiṣāṃ ko na labheya prītiṃ ||

pitāputrasamāgamo samāpto ||