Mahāvastu

93. Trapuṣa and Bhallika

bhagavān muciliṃdasya nāgarājño bhavanāto utthihitvā ṣaṣṭhaṃ saptāhaṃ nirāhāro prītisukhenājapālanyagrodhamūle vītināmesi || tato ajapālasya nyagrodhamūlāto ṣaṣṭhasya saptāhasyātyayena kṣīrikāvanaṣaṇḍe bahudevatake cetiye nirāhāro prītisukhena saptamaṃ saptāhaṃ vītināmesi || evaṃ bhagavāṃ saptasaptāhaṃ ekūnapaṃcāśad divasāṃ nirāhāro ||

uttarāpathe ukkalaṃ nāmādhiṣṭhānaṃ | tato ukkalāto adhiṣṭhānāto trapuso ca bhalliko ca nāma sārthavāhā āḍhyā mahādhanā mahābhogā puṇyavanto mahāparivārā dakṣiṇāpathāto paṃcahi dhuraśatehi tena mārgeṇa āgacchanti || teṣāṃ maṅgalīyānāṃ balīvardānāṃ puṃgavā eko sujātāye nakṣatre jātako aparo kīrtike | teṣāṃ evaṃ nakṣatrāṇāṃ nāmena sujātakīrtikanāmena jñāyanti || sarvasya sārthavāhasya purato sārthavāhasya yānakaṃ vahanti | yatra mārge kiṃcid bhayo bhavati siṃhabhayo vyāghrabhayo dvīpibhayaṃ vā gaṇḍakabhayaṃ vā hastibhayaṃ vā vanadevabhayaṃ vā udakavāhabhayaṃ vā caurabhayaṃ vā tatra te na gacchanti tataḥ te vāṇijakā jānanti bhayaṃ bhaviṣyatīti tathā saṃharitvā caturdiśaṃ pradhāvanti samantena avaloketvā || te dāni balīvardā sujātakīrtikā tahiṃ kṣīrikāvanakhaṇḍaṃ cānuprāptā | atra trapuṣabhalliyānāṃ ca vāṇijānāṃ pūrvajñātisālohitehi devabhūtehi tahiṃ kṣīrikāvanakhaṇḍe ṛddhiye nigṛhītā na śaknonti gantuṃ || tehi sthitehi sarve te puruṣā sārthāto bhītā tatra saṃnaddhā || teṣān te devatā pūrvajñātisālohitā antarīkṣagatā ghoṣam udīrayensuḥ śabdam anuśrāvayensuḥ || mā bhāyatha vāṇijā tti na bhavati vo upadravaṃ | eṣa buddho bhagavān iha vanaṣaṇḍe prativasati saptahi asaṃkhyeyakalpehi prādurbhūtaḥ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukaṃpāya mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca tasyādya saptasaptāhaṃ ekūnapaṃcāśad divasā anāhārasya | tam āhāreṇa pratimānetha tato vaḥ aprameyaṃ kuśalamūlaṃ bhaviṣyati || tehi dāni trapuṣabhallikehi vāṇijehi tānaṃ devatānāṃ vacanaṃ śrutvā madhusarpisaṃyuktaṃ tarpaṇaṃ gṛhītaṃ | te devatā teṣāṃ vāṇijakānāṃ purato gacchanti | ito āgacchatha || te dāni vāṇijā tehi devatehi bhagavato sakāśam upanītā || te taṃ madhutarpaṇaṃ gṛhya bhagavantam upasaṃkrāntā | imaṃ bhagavan madhutarpaṇaṃ paribhuṃjatu asmākam anugrahārthaṃ || atha khalu bhagavato etad abhūṣi || kiṃ nu khalu purimakā samyaksaṃbuddhā bhājanapratigrāhakā utāho pāṇipratigrāhakā bhājanapratigrāhakā samyaksaṃbuddhā ti || saha cittotpādenaiva bhagavataḥ catvāri mahālokapālā catvāri suvarṇapātrāṇy ādāya bhagavantam upasaṃkrāntā ratanapātrā ti kṛtvā na pravrajitasārūpyāni bhagavāṃ na pratigṛhṇāti || te dāni rūpyāmayāni pātrāṇy ādāya bhagavantam upasaṃkrāntā | tān api bhagavāṃ ratanapātrāṇīti kṛtvā na pratigṛhṇāti || evaṃ muktāmayāni vaiḍūryāmayāni sphaṭikamayāni musāragalvamayāni lohitikāmayāni tān api bhagavāṃ ratnapātrāṇīti kṛtvā na pravrajitasārūpyāṇīti kṛtvā na pratigṛhṇāti || te dāni catvāro śailapātrāṇi ādāya bhagavantam upasaṃkrāntā || atha khalu bhagavataḥ etad abhūṣi | yad aham ekasya lokapālasya pātraṃ pratigṛhṇīṣyāmi trayāṇāṃ bhaviṣyati cittasyānyathātvaṃ || bhagavatā sarveṣāṃ caturṇāṃ lokapālānāṃ catvāri pātrāṇi pratigṛhṇitvā aṃguṣṭhena ākrāntā ekapātro ca adhiṣṭhito | te dāni catvāro pātrā ekaṃ pātraṃ saṃjātā sarveṣāṃ caturṇāṃ pātrāṇāṃ catvāri pātrakoṭīni dṛśyanti | tatra bhagavatā trapusabhallikānāṃ vāṇijānāṃ madhutarpaṇaṃ paribhuktaṃ ||

bhagavāṃ dāni trapusamallikānāṃ vāṇijānāṃ madhutarpaṇaṃ pītvā pratyagrapraṇītavarṇagandharasopetaṃ dakṣiṇām ādiśati ||

anekākāra­saṃ­pannaṃ tarpaṇanti pravuccati |
varṇena caiva saṃpannaṃ gandhena ca rasena ca ||

pratyagraṃ ca praṇītaṃ ca eṣaṇīyaṃ ca kalpiyaṃ |
tarpaṇaṃ prathamaṃ śāstu adensuḥ trapusabhalliyā ||

madhusarpi­saṃ­yuktaṃ taṃ pibe ca puruṣottamaḥ |
tehi saṃtarpito vīro pratisaṃlāna-utthito |
tarpaye dharmavṛṣṭīye devagandharvamānuṣāṃ ||

diśe sovatthikaṃ divyaṃ maṃgalyaṃ cārthasādhakaṃ |
yaṃ śrutvā sumanā sarve sarvārthāṃ sādhayiṣyati ||

svasti vo dvipade bhotu svasti vo stu catuṣpade |
svasty astu vrajatāṃ mārge svasti pratyāgateṣu ca ||

svasti rātrau divā svasti svasti madhyaṃdine sthite |
sarvatra svasti vo bhotu mā ca pāpaṃ samāgamat* ||

śirī vo dakṣiṇe skandhe śirī vāme pratiṣṭhitā |
śirī vo aṃgamaṃgeṣu māleva supratiṣṭhitā ||

bhadraṃ vo bhadraśirī vo vāṇijā bhadram astu vo |
yena kenacit kāryeṇa gacchatha purimāṃ diśāṃ ||

nakṣatrāṇi vo pālentu ye tāṃ diśam adhiṣṭhitā |
kṛttikā rohiṇī caiva mṛgārdrā ca punarvasu ||

puṣyaṃ ca varanakṣatraṃ aśleṣā bhoti saptamā ||

ity ete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ |
ādiṣṭā purime bhāge eteṣāṃ purimā diśā ||

ete vo adhipālentu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgame |
labdhārthā ca nivartetha tehi nakṣatrehi rakṣitā ||

purastime diśobhāge aṣṭa devakumārikā |
nandottarā nandisenā nandinī nandirakṣitā ||

jayantī vijayantī ca siddhārthā aparājitā |
teṣām adhipatī rājā dhṛtarāṣṭro ti nāmataḥ ||

gaṃ­dharvādhipatī rājā devehi sa ca rakṣitaḥ |
so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca ||

kṣemā ca vo diśo bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha sarvadevehi rakṣitā ||

purimasmiṃ diśobhāge cāpalaṃ va nāma cetiyaṃ |
nityaṃ jvalati tejena nityaṃ satyopayācanaṃ |
so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca ||

kṣemā ca vo diśo bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha sarvacetiyasurakṣitā ||

yena kenacid arthena gacchatha dakṣiṇāṃ diśaṃ |
nakṣatrāṇy abhipālentu ye tāṃ diśām adhiṣṭhitā ||

maghā cobhe ca phālguṇyau hastā citrā ca paṃcamā |
svātī caiva viśākhā ca eteṣāṃ dakṣiṇā diśā ||

ity ete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ |
ādiṣṭā dakṣiṇe bhāge eteṣāṃ dakṣiṇā diśā ||

te pi vo abhipālentu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha tehi nakṣatrehi rakṣitā ||

dakṣiṇasmiṃ diśobhāge aṣṭa devakumāriyo |
lakṣmīmatī śirīmatī yaśomatī yaśodharā ||

śubheṣṭhitā suprabhātā suviśuddhā suvyākṛtā |
tā pi vo abhipālentu bhūmīye bhavanena ca ||

kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha devakanyāhi rakṣitā ||

tāsām adhipatī rājā virūḍhako ti nāmataḥ |
kumbhāṇḍādhipatī rājā yamena saha rakṣatu ||

kṣemā ca vo diśo bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha kumbhāṇḍehi surakṣitā ||

dakṣiṇasmiṃ diśobhāge abhipaśyaṃ nāma cetiyaṃ |
nityaṃ jvalati tejena nityaṃ satyopayācanaṃ ||

so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha cetiyena surakṣitā ||

yena kenacid arthena gacchatha paścimāṃ diśaṃ |
nakṣatrā vo bhipālentu ye tāṃ diśam adhiṣṭhitā ||

anurādhā ca jyeṣṭhā ca mūlaś ca dṛḍhavīryavān* |
ubhe āṣāḍhe bhijic ca śravaṇā bhavati saptamī ||

te pi vo abhipālentu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha tehi nakṣatrehi rakṣitā ||

paścimasmiṃ diśobhāge aṣṭau devakumāriyo |
alaṃbuṣā miśrakeśī ariṣṭā suprabhāyakā ||

+ + + + + + kṛṣṇā śukrā ca draupadī |
tā pi vo abhipālentu ārogyena śivena ca ||

kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha devakanyāhi rakṣitā ||

tāsām adhipatī rājā virūpākṣo ti nāmataḥ |
sa vo nāgādhipo rājā varuṇena saha rakṣatu ||

so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha sarvanāgehi rakṣitā ||

paścimasmiṃ diśobhāge asto nāmena parvato |
āvarto candrasūryāṇāṃ asto arthaṃ dadātu vo ||

so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca ||

kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthā ca nivartetha sarve astena rakṣitā ||

yena kenacid arthena gacchatha uttarāṃ diśāṃ |
nakṣatrā vo bhipālentu ye tāṃ diśam adhiṣṭhitā ||

dhaniṣṭhā śatabhiṣā caiva ubhau proṣṭhapadā pi ca |
revaty athāśvinī caiva bharaṇī bhavati saptamī ||

tā pi vo anupālentu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśo bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthāś ca nivartetha tehi nakṣatrehi rakṣitā ||

uttarasmiṃ diśobhāge aṣṭau devakumāriyo |
ilā devī surā devī pṛthivī padumāvatī ||

āśā śraddhā hirī ca śrī + + + samāgatā |
tā pi vo abhipālentu bhūmīye bhavanena ca ||

kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthaś ca nivartetha devakaṃnyāhi rakṣitā ||

tāsām adhipatī rājā kuvera iti nāmataḥ |
sarvayakṣādhipo rājā rākṣasīhi saha rakṣatu ||

so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthāś ca nivartetha yakṣarākṣasarakṣitā ||

uttarasmiṃ diśobhāge kailāso nāma parvataḥ |
āvāso yakṣasaṃghānāṃ rākṣasānāṃ niveśanaṃ ||

so pi vo abhipāletu bhūmīye bhavanena ca |
kṣemā ca vo diśā bhontu mā ca vo pāpam āgamī |
labdhārthāś ca nivartetha yakṣarākṣasarakṣitāḥ ||

aṣṭāviṃśati nakṣatrā saptasapta caturdiśaṃ |
saha candramasūryehi triṃśad bhonti anūnakaṃ ||

dvātriṃśad devakanyāvo aṣṭa aṣṭa caturdiśaṃ |
catvāraś ca mahārājā lokapālā yaśasvinaḥ |
prajvalamānavarṇena rakṣanti caturdiśaṃ ||

aṣṭa śramaṇā brāhmaṇā aṣṭa janapadeṣu kṣatriyā |
aṣṭa sa-indrakā devā sadā rakṣāṃ karontu vaḥ ||

teṣāṃ dāni bhagavatā trīṇi śaraṇagamanāni dinnāni | gacchatha buddhaśaraṇaṃ gacchatha dharmaśaraṇaṃ gacchatha anāgataṃ ca bhagavato śrāvakasaṃghaśaraṇaṃ || te dāni buddhaśaraṇaṃ gatā dharmaśaraṇaṃ gatā saṃghaśaraṇaṃ gatā || te dāni āhansuḥ || vayaṃ bhagavaṃ vāṇijakā deśadeśāni ca rājyāni ca aṇvāma | sādhu maṃ bhagavāṃ kaṃcid dadeya dhātuṃ yaṃ vayaṃ pūjayema || bhagavatā dāni teṣāṃ śīrṣāto pāṇinā keśāni otāritvā dinnāni imaṃ keśastūpaṃ kārayetha nakhāni ca otāritvā dinnāni imaṃ nakhastūpaṃ kārāpetha śilā ca āgamiṣyanti tāṃ ca śilāṃ pratiṣṭhāpetha || tehi dāni yatra keśasthālī nāma adhisthāno tahiṃ keśastūpaṃ kārāpitaṃ | vālukṣo nāma nagaraṃ tahiṃ nakhastūpaṃ kārāpitaṃ | śilukṣaṃ nāmādhiṣṭhānaṃ tatrāpi śilā pratiṣṭhāpitā sā bhagavatā ṛddhīye pāṇinā kṣiptā ||