Mahāvastu

97. The Jātaka of the Group of Five

bhikṣū bhagavantam āhansuḥ || bhagavatā paṃca bhadravārgīyā anyatīrthikasaṃśritā dāruṇena dṛṣṭi-oghena vuhyamānā tato dṛṣṭigatiṣu vinivartiyitvā bhayabhairavāto saṃsārasāgarāto uddharitvā kṣemasthale śive śame abhaye nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ || bhagavān āha || na bhikṣavaḥ etarahim eva paṃcakā bhadravargikā mayā saṃsārasāgarāto tāritā anyadāpi mayā ete mahāsamudrāto bhagnayānapātrā alenā atrāṇā aśaraṇā aparāyaṇāḥ kṛcchraprāptā vyasanam āgatā ātmaparityāgaṃ kṛtvā mahāsamudrāto svastinā pratiṣṭhāpitāḥ || bhikṣū āhansuḥ || anyadāpi bhagavaṃ || bhagavān āha || anyadāpi bhikṣavaḥ ||

bhūta­pūrvaṃ bhikṣavo atītamadhvāne jambudvīpe vāṇijakā dhanahetunā yānapātreṇa mahāsamudram avatīrṇās teṣāṃ taṃ yānapātraṃ makareṇa matsyajātena bhinnaṃ tahiṃ tahiṃ ye kecid vāṇijā + + + + + + + + + + + + + + + + + + bāhāhi plavanti sārthavāhenāpi kiṃcit pūrvaṃ pratipannaṃ so pi bāhāhi samudre plavati || tasya dāni sārthavāhasya samīpe paṃca vāṇijakā bāhāhi sārthavāhena sārdhaṃ mahāsamudre plavanti || sārthavāhasyaitad abhūṣi || nāsmābhiḥ śakyaṃ bāhāhi imaṃ mahāsamudraṃ tarituṃ ihāsmābhiḥ sarvehi maritavyaṃ śrutaṃ ca me mahāsamudrī mṛtakuṇapena sārdhaṃ rātriṃ na prativasati | yaṃ nūnāhaṃ dehaparityāgaṃ kṛtvā imāṃ paṃca vāṇijāṃ ito mahāsamudrāto svastinā sthalaṃ prāpayeyaṃ || sārthavāhasya ca śastraṃ va hastagataṃ āsī | so teṣāṃ paṃcānāṃ vāṇijakānāṃ āha || mama sarve lagnatha ahaṃ vo svastinā mahāsamudrāto sthale pratiṣṭhāpayiṣyāmi || te dāni tatra udake apratiṣṭhe anālambe sarve paṃcakā vāṇijakāḥ sārthavāhasya lagnā tato sārthavāhena śastreṇa svagalakaṃ vikartitaṃ na mahāsamudro mṛtakuṇapena sārdhaṃ rātriṃ prativasati || atha khalu bhikṣavo kṣipram eva mahāsamudreṇa taṃ kuṇapaṃ sthale vāsthāpitaṃ || te dāni sarve paṃca vāṇijakāḥ sāgaravegena kuṇapena sārdhaṃ sthalaṃ kṣiptā | iyaṃ ja mahāpṛthivī atiriva saṃpracalitā mahaṃto ca bhūtānāṃ ninādo abhūṣi | devā nāgā yakṣā asurā mahāsamudre kim idaṃ ti udīrinsuḥ || mahāsamudradevatā āha || eṣo bodhisatvo vāṇijakehi sārdhaṃ yānapātreṇa mahāsamudram avatīrṇaḥ teṣāṃ taṃ yānapātraṃ makareṇa matsyajātena bhinnaṃ yehi ca vāṇijakehi pūrvaṃ pratipannaṃ te bodhi­satvenātma­parit­yāgena mahāsamudrāto sthalaṃ prāpitā | mayaṃ pramattavihārā yehi na samanvāhṛtaṃ evaṃ duṣkarakārakā bodhisatvā sarvasatvānāṃ anugrahapravṛttā ||

bhūtapūrvam atītaṃ bodhāya caranto vādipravaro |
otīrṇo lavaṇajalaṃ timimakaranisevitaṃ ramyaṃ ||

atha matsyena makareṇa bhagnaṃ pātraṃ jale samudrasmiṃ |
so vāṇijo visārtho pariplavati sāgare dhīro ||

atrāṇāṃ anabhisarāṃ duḥkhārditāṃ vāṇījā viditvāna |
saṃcintayati upāyaṃ kathaṃ duḥkhitāṃ sukhaye satvā ||

tasyāsi parivitarko śrutaṃ mayā sāgaro mṛtakuṇapena |
na saṃvasati lavaṇasalilo timimakaraniṣevito rajanīṃ ||

tyajeyam ātmānaṃ mā vāṇijakā sāgare vinasyante |
iti dṛḍhamatisya buddhī cittacaritapāramigatasya ||

yā eṣa mahākaruṇā + + + hiteṣī sarvasatveṣu |
samupacitā dīrgharātraṃ sāsya bhajahe cittasaṃtānaṃ ||

so avaca vāṇijagaṇaṃ ātmaṃ tyajiṣyāmi śliṣyatha mamāṃge |
na hi lavaṇasaliladevatā dhareti rajanīṃ mṛtaśarīraṃ ||

tīkṣṇaṃ grahetva śastraṃ nivartaye ātmano + + + śarīraṃ |
kṣipraṃ samudratīraṃ vāṇijakā sarve upanītā ||

atipracalitā giridharā sanagaranigamā saśailavanaṣaṇḍā |
sāgara sadānavapurā sabhujagabhavanā ca saṃkṣubhitā ||

kim idaṃ ti jano parvatavanadevatā bhujaṃgā kathayensuḥ |
+ + + pratibhaṇe lavaṇasaliladevatā duḥkhitā ||

eṣo gajasatvasāro bodhāya caranto vādipravaro |
uttīrṇo lavaṇasalilaṃ mamedaṃ na viditaṃ pramattāye ||

so bhinnayānapātro paripūrati sāgare narapravaro |
ātmaṃ priyaṃ parityaji parajanaparimocanārthāya ||

tasyaivaṃ anubhāvā pracalitā vasuṃdharā sasāgarameru |
guhyaka sadānavapurā sabhujagabhavanā ca saṃkṣubhitā ||

kathaṃ nāma sarvasatvā śaktā pratikartuṃ satvasārāṇāṃ |
bodhāya carantānāṃ prāg eva sarvajñabhūtānāṃ ||

yas tu jinaśāsanasmiṃ pratipanno bhavati sarvabhāvena |
etāvatā pratikṛtaṃ bhavati hi gajasatvasārasya ||

bhagavān āha || syāt khalu punar bhikṣavo yuṣmākam evam asyād anyaḥ sa tena kālena tena samayena sārthavāho abhūṣi | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | tat kasya hetor ahaṃ sa bhikṣavaḥ sārthavāho abhūṣi || nānye te paṃca vāṇijakāḥ | ete te paṃcakā bhadravargikāstadāpi te ete mayā ātmaparityāgaṃ kṛtvā mahāsamudrāto svastinā sthale pratiṣṭhāpitā etarahiṃ pi mayā ātmaparityāgaṃ kṛtvā saṃsārāto tāritā nirvāṇe pratiṣṭhāpitāḥ ||

samāptaṃ paṃcakānāṃ bhadravargikānāṃ jātakaṃ ||