Udānavarga

26. Nirvāṇavarga

− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
kurmo yathāṅgāni svake kapāle
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
samādadhītātmavitarkitāni ।
⏑ − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
aniḥśrito hy anyam aheṭhayāna
− ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
parinirvṛto nāpavadeta kaṁ cit ।।

− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − − Aupacchandasaka
kṣāntiḥ paramaṁ tapas titīkṣā
− − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − −
nirvāṇaṁ paramaṁ vadanti buddhāḥ
⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − −
na hi pravrajitaḥ paropatāpī
⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − −
śramaṇo bhavati paraṁ viheṭhayaṁ vai ।

− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
mā kaṁ cit paruṣaṁ brūthaḥ proktāḥ prativadanti tam
− − ⏑ − । − ⏑ ⏑ − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − bhavipulā
duḥkhā hi saṁrambhakathā pratidaṇḍaṁ spṛśanti hi ।

⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yadīrayasi hātmānaṁ kaṁsīvopahatā sadā ।
− ⏑ ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
jātimaraṇasaṁsāraṁ ciraṁ hy anubhaviṣyasi ।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
na tv īrayasi hātmānaṁ kaṁsir nopahatā yathā ।
− − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
eṣa prāpto 'si nirvāṇaṁ saṁrambhas te na vidyate ।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
ārogyaparamā lābhā saṁtuṣṭiparamaṁ dhanam
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
viśvāsaparamaṁ mitraṁ nirvāṇaparamaṁ sukham ।।

⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
kṣudhā parama rogāṇāṁ saṁskārā duḥkham eva tu
− − − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
etaj jñātvā yathābhūtaṁ nirvāṇaparamo bhavet ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
alpakāḥ sugatiṁ yānti bahavo yānti durgatim
− − − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
etaj jñātvā yathābhūtaṁ nirvāṇaparamo bhavet ।।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
sahetuṁ sugatiṁ yānti sahetuṁ yānti durgatim
⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
sahetuṁ parinirvānti hy evam etat sahetukam ।।

⏑ − ⏑ − । − ⏑ ⏑ − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − bhavipulā
gatir mṛgāṇāṁ pravaṇam ākāśaṁ pakṣiṇāṁ gatiḥ
− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
dharmo gatir vibhāgīnāṁ nirvāṇaṁ tv arhatāṁ gatiḥ ।।

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ।।

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . na saṁvaset
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ।।

⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
na hīdaṁ hīnavīryeṇa mandenāpy avijānatā ।
− − − − । ⏑ − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
nirvāṇaṁ śakyam adhigantuṁ sarvagranthapradālanam ।।

− − − । ⏑ ⏓ ⏓ ⏓ ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . taḥ kāmeṣu ni . . . . . . . . . . . . . . . . . .
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
siñca bhikṣor imāṁ nāvaṁ siktā laghvī bhaviṣyati ।
− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
hitvā rāgaṁ ca doṣaṁ ca tato nirvāṇam eṣyasi ।।

⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
abhūt pūrve tato nābhūn nābhūt pūrve tato hy abhūt
⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ − Anuṣṭubh
na cābhūn na bhaviṣyati na vāpy etarhi vidyate ।।

− ⏑ − − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ − navipulā
durdṛśaṁ satyam acalaṁ sudṛśaṁ pratividhyataḥ
− − ⏑ − । − ⏑ − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − ravipulā
tṛṣṇākṣayaṁ paśyato hi duḥkhasyānto nirucyate ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
chitvā tṛṣṇāṁ praśāmyeha rajaḥ sarvaṁ samāhitaḥ ।
⏑ − ⏑ − । − ⏑ ⏑ − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − bhavipulā
viśoṣayitvā saritāṁ duḥkhasyānto nirucyate ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
bhitvā kāyaṁ ca saṁjñāṁ ca vedanāṁ vyupaśāmya ca ।
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
vijñānāstagamaṁ labdhvā duḥkhasyānto nirucyate ।।

− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
dṛṣṭe tu dṛṣṭamātreṇa śrute ca śrutamātratā ।
⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
mate tathaiva vijñāte duḥkhasyānto nirucyate ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
ene mene tathā dapphe daḍapphe ceti budhyataḥ
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
sarvasmād viratiḥ pāpād duḥkhasyānto nirucyate ।।

− − ⏑ − । − ⏑ − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ − ravipulā
māśā tuṣā saṁśamā ca sarvatra viraḍī tathā ।
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
sarvasmād viratiḥ pāpād duḥkhasyānto nirucyate ।।

⏑ − ⏑ − । − ⏑ ⏑ − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − bhavipulā
aniḥśritasyācalitaṁ prasrabdhiś ceha vidyate ।
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
na gatir na cyutiś caiva duḥkhasyānto nirucyate ।।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
ajāte sati jātasya vaden nisaraṇaṁ sadā
⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
asaṁskṛtaṁ ca saṁpaśyaṁ saṁskṛtāt parimucyate ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
jātaṁ bhūtaṁ samutpannaṁ kṛtaṁ saṁskṛtam adhruvam
⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
jarāmaraṇasaṁghātaṁ moṣadharmapralopanam
− − ⏑ − । − ⏑ ⏑ − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ − bhavipulā
āhāranetrīprabhavaṁ nālaṁ tad abhinanditum ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
tasya niḥsaraṇaṁ śāntam atarkāvacaraṁ padam
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
nirodho duḥkhadharmāṇāṁ saṁskāropaśamaṁ sukham ।।

⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
abhijānāmy ahaṁ sthānaṁ yatra bhūtaṁ na vidyate ।
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
nākāśaṁ na ca vijñānaṁ na sūryaś candramā na ca ।।

− − ⏑ − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − navipulā
naivāgatir na ca gatir nopapattiś cyutir na ca ।
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
apratiṣṭham anālambaṁ duḥkhāntaḥ sa nirucyate ।।

− ⏑ − − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − navipulā
yatra po na pṛthivī tejo vāyur na gāhate ।
⏑ − ⏑ − । − , − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − mavipulā
na tatra śuklā dyotanti tamas tatra na vidyate ।।

⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
na tatra candramā bhāti nādityo vai prakāśyate ।
⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
yathā tv ihātmanā vetti munir mauneyam ātmanaḥ
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
atha rūpād arūpāc ca sarvaduḥkhāt pramucyate ।।

− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
niṣṭhāgato hy asaṁtrāsī na vikanthī na kaukṛtiḥ
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
ācchettā bhavaśalyānām antimo 'sya samucchrayaḥ ।।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
eṣā hi paramā niṣṭhā śāntaṁ padam anuttaram
⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
kṣayaḥ sarvanimittānāṁ pradānapadam acyutam ।।

− ⏑ ⏑ − । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
tulyam atulya ca saṁbhavaṁ
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
bhavasaṁskāram avāsṛjan muniḥ
− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
ādhyātmarataḥ samāhito
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
hy abhinat kośam ivāṇḍasaṁbhavam ।।

− − − , । − ⏑ − । − ⏑ − − Triṣṭubh
jayate dānaṁ dharmadāna ca sarvaṁ
− ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
jayate ratiṁ dharmaratiṁś ca sarvām
− ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
jayate balaṁ kṣāntibalaṁ ca sarvaṁ
− ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
jayate sukhaṁ sarvaṭṛṣānirodhaḥ ।। [i]
− − − − , । − ⏑ − । − ⏑ − − Triṣṭubh
sarvaṁ dānaṁ dharmadānaṁ jināti
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
sarvāṁ ratiṁ dharmaratiṁ jināti ।
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
sarvaṁ balaṁ kṣāntibalaṁ jināti
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
tṛṣṇākṣayaḥ sarvasukhaṁ jināti ।। [ii]

।। nirvāṇavargaḥ 26 ।। ।।