Udānavarga

27. Paśyavarga

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
supaśyaṁ paravadyaṁ syād ātmavadyaṁ tu durdṛśam
⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
paraḥ parasya vadyāni tūtpunāti busaṁ yathā
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
ātmanaś chādayaty eṣa kṛtvā yadvat kaliṁ śaṭhaḥ ।।

⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − Anuṣṭubh
paravadyānudarśino nityāvadhyānasaṁjñinaḥ
− − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
vāmā dharmāḥ pravardhante sa hy ārād dharmadarśanāt ।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
ahrīkena sujīvaṁ syāt kākaśūreṇa dhvākṣiṇā ।
− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
praskandinā pragalbhena saṁkliṣṭaṁ tv iha jīvate ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
hrīmatā tv iha durjīvaṁ nityaṁ śucigaveṣiṇā ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
sulīnenāpragalbhena śuddhājīvena paśyatā ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
andhabhūto hy ayaṁ lokas tanuko 'tra vipaśyakaḥ
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
śakunto jālamuktaiva hy alpaṁ svargeṣu modate ।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
moṣasaṁbandhano loko bhavyarūpa iva dṛśyate ।
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
upadhībandhanā bālās tamasā parivāritāḥ ।
⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − Anuṣṭubh
asat sad iva dṛśyate paśyato nāsti kiñcanam ।।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
ahaṁkārasṛtā martyāḥ parakāropasaṁhitāḥ
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
etad eke na jānanti paśyanti na hi śalyataḥ ।।

− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Jagatī
etat tu śalyaṁ pratiyatya paśyato
⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh x 3
hy adhyavasitā yatra prajāḥ prasaktāḥ
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
ahaṁ karomīti na tasya hiṁsyāt
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
paraḥ karotīti na tasya hiṁsyāt ।

− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
mānopeto hy ayaṁ loko mānasaktaḥ sadā sthitaḥ
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
dṛṣṭibhiś caiva saṁrabdhaḥ saṁsāraṁ nātivartate ।

− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yat prāptaṁ yac ca prāptavyaṁ rajaḥkīrṇam idaṁ dvayam
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
āturyam iti taṁ jñātvā jahyād vidvāṁ samāhitaḥ ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
śikṣāsārāś ca ye satvā jīvino brahmajīvinaḥ
⏑ − − ⏑ । ⏑ ⏑ − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ − savipulā
upasthānarataye ca sa eko 'ntaḥ prakīrtitaḥ ।।

− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
bhoktavyāḥ śucayaḥ kāmā na doṣas teṣu vidyate ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
ya evaṁ darśino bālā dvitīyo 'ntaḥ prakīrtitaḥ ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
etāv antāv anajñāya tv atilīyanti bāliśaḥ
⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
apare tv atidhāvanti cakṣuṣmāṁs tāṁ prapaśyati ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
etāv antau viditvā tu nābhavaṁs tatra ye budhāḥ
⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
na caiva tena manyante vartmas teṣāṁ na vidyate ।।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
yathā budbudikāṁ paśyed yathā paśyen marīcikām
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
evaṁ lokam avekṣaṁ vai mṛtyurājaṁ na paśyati ।।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
yathā budbudikāṁ paśyed yathā paśyen marīcikām
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
evaṁ kāyam avekṣa vai mṛtyurājaṁ na paśyati ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
yatra bālāḥ pramuhyante saṅgo nāsti prajānatām ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yatra bālā viṣīdanti paṇḍito 'tra virajyate ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
yatra bālā viṣīdanti yathā paṅke jaradgavaḥ ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
paśyatemaṁ sadā kāyaṁ citraṁ rājarathopamam
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yatra bālāḥ pramuhyante paṇḍito 'tra virajyate ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
paśya citrakṛtaṁ bimbam arukaṁ kāyasaṁjñitam
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
āturaṁ moṣasaṁkalpaṁ yasya nāsti dhruvasthitiḥ ।।

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . sago nāsti pranatām ।।

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
paśya citrakṛtaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
paśya citrakṛtaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate ।।

− − ⏑ − । − , − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − mavipulā
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām ।।

− − ⏑ − । − , − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − mavipulā
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
paśya citraktaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ ⏓
alaṁ bālasya mohāya
. . . . . . . . . . . . . . . . ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
paśya citrakṛtaṁ bimbaṁ maṇibhiḥ kuṇḍalais tathā ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ ⏓
alaṁ bālasya mohāya. . . . . . . . . . . . . . . . ।।

− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
aṣṭāpadīkṛtā keśā netre cāñjanarañjite ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām ।।

− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
aṣṭāpadīkṛtāḥ keśā netre cāñjanarañjite ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate ।।

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya yasya nāsti dhruvasthitiḥ ।।

⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − − − ।। ⏓ ⏓ ⏓ ⏓ । ⏑ − ⏑ −
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya saṅgo nāsti prajānatām ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁkṛtaḥ
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya na tu pāragaveṣiṇām ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁkṛtaḥ
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya paṇḍito 'tra virajyate ।।

− − ⏑ − । − , − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − mavipulā
gandhena gātrām anuliptaḥdau gairikarañjitau
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya yasya nāsti dhruvasthitiḥ ।।

− − ⏑ − । − , − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − mavipulā
gandhena gātrām anuliptaḥ pādau gairikarañjitau
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya sago nāsti prajānam ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁkṛtaḥ ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya yasya nāsti dhruvasthitiḥ ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
añjanīva navā citrā pūtikāyo hy alaṁkṛtaḥ
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
alaṁ bālasya mohāya sago nāsti prajānatām ।।

− − ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
kāmeṣu saktāḥ satataṁ hi mūḍhāḥ
− − ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
saṁyojane vadyam apaśyamānāḥ
⏑ − ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
na jātu saṁyojanasaṅgasaktā
− − ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
hy oghaṁ tareyur vipulaṁ mahāntam ।।

− − − − । − ⏑ − । − ⏑ − − Triṣṭubh (Vedic opening)
ūrdhvaṁ cādhaḥ sarvato vītarāgo
⏑ ⏑ ⏑ ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
hy ayam aham asmīti ca nānupaśyan
− − ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
evaṁ vimukto hi tared ihaugham
⏑ − ⏑ − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
atīrṇapūrvaṁ hy apunarbhavāya ।।

− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
yo nirvanagair vimokṣitaḥ
− ⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
saṁvanamukto vanam eva dhāvati ।
− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
taṁ paśyatha pudgalaṁ tv imaṁ
− − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
mukto bandhanam eva dhāvati ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
nelāṅgaḥ śvetasaṁchanna ekāro vartate rathaḥ
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
anighaṁ paśyatāyāntaṁ chinnayoktram abandhanam ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
bahavaḥ śaraṇaṁ yānti parvatāṁś ca vanāni ca
− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
ārāmāṁ vṛkṣacaityāṁś ca manuṣyā bhayatarjitāḥ ।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
naitad dhi śaraṇaṁ kṣemaṁ naitac charaṇam uttamam
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
naitac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yas tu buddhaṁ ca dharmaṁ ca saṁghaṁ ca śaraṇaṁ gataḥ ।
− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
catvāri cāryasatyāni prajñayā paśyate yadā ।।

− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
duḥkhaṁ duḥkhasamutpādaṁ duḥkhasya samatikramam
− − − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
āryaṁ cāṣṭāṅgikaṁ mārgaṁ duḥkhopaśamagāminam ।।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
etad dhi śaraṇaṁ kṣemam etac charaṇam uttamam
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
etac charaṇam āgamya sarvaduḥkhāt pramucyate ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
paśyataḥ paśyate paśyaṁ paśyate cāpy apaśyataḥ ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
apaśyaṁ paśyate naiva paśyato nāpy apaśyataḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
anupaśyanayā ca paśyanā
− − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
nānātvaṁ hi tayor ihocyate ।
⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
divasasya yathaiva rātribhiḥ
− − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
sadhānaṁ ca tayor na vidyate ।।

⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
anupaśyati cen na paśyati
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
tv atha cet paśyati nānupaśyati ।
− − ⏑ − । − ⏑ − ⏑ −
paśyann ayaṁ nānupaśyati
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
tv anupaśyaṁs tu sadā na paśyati ।।

− − ⏑ − । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
paśyaṁ nu kiṁ nānupaśyate
⏑ ⏑ − − − ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
kim apaśyaṁ nānupaśyate sadā ।
− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
kasmiṁ sati hānupaśyanā
− − ⏑ ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
kasmiṁ na sati nānupaśyanā ।।

− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya x 2
duḥkhaṁ yad ayaṁ na paśyati
⏑ ⏑ − − − । − ⏑ − ⏑ −
tad apaśyann ātmeti paśyati ।
− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − − Aupacchandasaka
duḥkhaṁ tu yathā tathā prapaśyann
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
ayam ātmeti sadānupaśyati ।।

− − ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya
yenāvṛtaḥ pṛthagjanaḥ
− − − − । − ⏑ − ⏑ −
saṁskārāṁ duḥkhaṁ na paśyati ।
− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
tasmiṁ sati hānupaśyanā
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
vigate 'smiṁ vigatānupaśyanā ।।

।। paśyavargaḥ 27 ।। ।।