Udānavarga

30. Sukhavarga

⏑ − − − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ − navipulā
jayād vairaṁ prasavate duḥkhaṁ śete parājitaḥ
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
upaśāntaḥ sukhaṁ śete hitvā jayaparājayau ।।

⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
paraduḥkhopadhānena ya icchet sukham ātmanaḥ
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
vairasaṁsargasaṁsakto duḥkhān na parimucyate ।।

⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena vihiṁsati ।
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
ātmanaḥ sukham eṣāṇaḥ sa vai na labhate sukham ।।

⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhakāmāni bhūtāni yo daṇḍena na hiṁsati ।
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
ātmanaḥ sukham eṣānaḥ sa pretya labhate sukham ।।

− − ⏑ − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − navipulā
dharmaṁ caret sucaritaṁ nainaṁ duścaritaṁ caret
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
dharmacārī sukhaṁ śete hy asmiṁ loke paratra ca ।।

− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Jagatī
dharmaḥ sadā rakṣati dharmacāriṇaṁ
− − ⏑ − , । − ⏑ − । − ⏑ − − Triṣṭubh x 3
chatraṁ mahadvarṣakāle yathaiva ।
− − ⏑ − । − , − । − ⏑ − −
eṣānuśaṁso dharme sucīrṇe
⏑ − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
na durgatiṁ gacchati dharmacārī ।।

− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Jagatī
dharmaḥ sadā rakṣati dharmacāriṇaṁ
− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh x 3
dharmaḥ sucīrṇaḥ sukham ādadhāti
− − ⏑ − । − , − । − ⏑ − −
eṣānuśaṁso dharme sucīrṇe
⏑ − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
na durgatiṁ gacchati dharmacārī ।।

− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
alpāpi santo bahavo jayanti
⏑ − ⏑ − । − , ⏑ । − ⏑ − −
susaṁvidhāne na saṁvidhānam
− ⏑ ⏑ − । − ⏑ − । − ⏑ − −
alpam api cec chraddadhāno dadāti
− − − − , । ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Vedic opening
tenaivāsau bhavati sukhī paratra ।।

− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
dānaṁ ca yuddha ca samānam āhur
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
naite guṇāḥ kāpuruṣeva santi ।
− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
saṁgrāmaveleva hi dānavelā
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
tulyaṁ bhavet kāraṇasaṁgraheṇa ।।

⏑ − ⏑ , − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
ayaṁ hi pratyūhaśatāni jitvā
− − ⏑ , − । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
mātsaryam ākramya ca śatrubhūtam
⏑ − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
śurād dhi taṁ śūrataraṁ vadāmi
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
dadāti yo dānam asaktacittaḥ ।।

⏑ − ⏑ − । − , − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ − mavipulā
sukho vipākaḥ puṇyānām abhiprāyaḥ samṛdhyate ।
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
kṣipraṁ ca paramāṁ śāntiṁ nirvṛtiṁ so 'dhigacchati ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
parato hy upasargāṁś ca devatā mārakāyikāḥ ।
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
antarāyaṁ na śaktiṣṭāḥ kṛtapuṇyasya kartu vai ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
dharmaprīti sukhaṁ śete viprasannena cetasā ।
− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
āryapravedite dharme ramate paṇḍitaḥ smṛtaḥ ।।

− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
yeṣāṁ dharmarataṁ cittam anupādāya nirvṛtim
− ⏑ − − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − navipulā
smṛtyupasthānanirataṁ bodhyaṅgeṣu ca saptasu ।।

− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
yeṣāṁ dharmarataṁ cittam anupādāya nirvṛtim
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
ṛddhipādarataṁ caiva mārge cāṣṭāṅgike ratam ।।

⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ te bhuñjate piṇḍaṁ dhārayanti ca cīvaram
⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ caṅkramaṇaṁ teṣāṁ parvateṣu guhāsu ca ।।

− − − − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − navipulā
kṣemaprāptā hi sukhitā dṛṣṭadharmābhinirvṛtāḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
sarvavairabhayātītās tīrṇā loke viṣaktikām ।।

⏑ − ⏑ − । − , − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − mavipulā
sukho vivekas tuṣṭasya śrutadharmasya paśyataḥ
− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
avyāvadhyaḥ sukhaṁ loke prāṇabhūteṣu saṁyamaḥ ।।

⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ virāgatā loke kāmānāṁ samatikramaḥ
− ⏑ − − । ⏑ ⏑ ⏑ − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − navipulā
asmimānasya vinaya etad vai paramaṁ sukham ।।

⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ yāvaj jarā śīlaṁ sukhaṁ śraddhā pratiṣṭhitā ।
⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ cārtharatā vācā pāpasyākaraṇaṁ sukham ।।

⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ mātṛvyatā loke sukhaṁ caiva pitṛvyatā ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ śrāmaṇyatā loke tathā brāhmaṇyatā sukhaṁ ।।

⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ buddhasya cotpādaḥ sukhaṁ dharmasya deśanā ।
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ saṁghasya sāmagrī samagrāṇāṁ tapaḥ sukham ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
śīlavantaḥ sukhaṁ dṛṣṭuṁ sukhaṁ dṛṣṭuṁ bahuśrutāḥ
− − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
arhantaś ca sukhaṁ dṛṣṭuṁ vipramuktapunarbhavāḥ ।।

⏑ − ⏑ − , । − ⏑ − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ − ravipulā
sukhā nadī sūpatīrthā sukhaṁ dharmajino jinaḥ
− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
prajñālābhaḥ sukho nityam asmimānakṣayaḥ sukham ।।

⏑ − − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sukhaṁ darśanam āryāṇāṁ saṁvāso 'pi sadā sukham
⏑ − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
adarśanena bālānāṁ nityam eva sukhī bhavet ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
bālasaṁsargacārī hi dīrghādhvānaṁ praśocati ।
− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
duḥkho bālair hi saṁvāso hy amitrair iva sarvaśaḥ
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
dhīrais tu sukhasaṁvāso jñātīnām iva saṁgamaḥ ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
durlabhaḥ puruṣo jātyo nāsau sarvatra jāyate ।
− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yatrāsau jāyate vīras tat kulaṁ sukham edhate ।।

− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sarvathā vai sukhaṁ śete brāhmaṇaḥ parinirvṛtaḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
yo na lipyate kāmebhir vipramukto nirāsravaḥ ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sarvā hy āśāstayaś chitvā vinīya hṛdayajvaram
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
upaśāntaḥ sukhaṁ śete śāntiṁ prāpyeha cetasaḥ ।।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
mātrāsukhaparityāgād yaḥ paśyed vipulaṁ sukham
⏑ − − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
tyajen mātrāsukhaṁ dhīraḥ saṁpaśyaṁ vipulaṁ sukham ।।

− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
yac ca kāmasukhaṁ loke yac cāpi divijaṁ sukham
− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
tṛṣṇākṣayasukhasyaitat kalāṁ nārghati ṣoḍaśīm ।।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
nikṣipya hi guruṁ bhāraṁ nādadyād bhāram eva tu ।
− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
bhārādānaṁ paraṁ duḥkhaṁ bhāranikṣepaṇaṁ sukham ।।

− ⏑ − − , । − ⏑ − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ − ravipulā
sarvaṭṛṣṇāṁ viprahāya sarvasaṁyojanakṣayāt
− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sarvopadhiṁ parijñāya nāgacchanti punarbhavam ।।

− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
artheṣu jāteṣu sukhaṁ sahāyāḥ
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
puṇyaṁ sukhaṁ jīvitasaṁkṣayeṣu ।
− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
tuṣṭiḥ sukhā yā tv itaretareṇa
− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
sarvasya duḥkhasya sukho nirodhaḥ ।।

⏑ − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
ayoghanahatasyaiva jvalato jātavedasaḥ
⏑ ⏑ − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − − । ⏑ − ⏑ −
anupūrvopaśāntasya yathā na jñāyate gatiḥ ।।

− − − − । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
evaṁ samyagvimuktānāṁ kāmapaṅkaughatāriṇām
− − − । ⏑ − − − ।। − − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
prajñāpayituṁ gatir nāsti prāptānām acalaṁ sukham ।।

− − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − − Aupacchandasaka
yasyāntarato na santi kopā
− − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − −
itthaṁbhāvagataṁ ca yo nivṛttaḥ ।
⏑ ⏑ − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − −
akhilaṁ taṁ sukhinaṁ sadā viśokaṁ
− − − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − −
devā nānubhavanti darśanena ।।

⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
sukhaṁ hi yasyeha na kiñcanaṁ syāt
− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
svākhyātadharmasya bahuśrutasya ।
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑ − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
janaṁ janeṣu pratibaddhacittam ।।

⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
sukhaṁ hi yasyeha na kiñcanaṁ syāt
− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
svākhyātadharmasya bahuśrutasya ।
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑ − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
janaṁ janeṣu pratibaddharūpam ।।

⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya x 2
sukhino hi janā hy akiñcanā
− ⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
vedaguṇā hi janā hy akiñcanāḥ ।
⏑ − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh x 2
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑ − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
janaṁ janeṣu pratibaddhacittam ।।

⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ − Vaitālīya x 2
sukhino hi janā hy akiñcanā
− ⏑ ⏑ − ⏑ ⏑ । − ⏑ − ⏑ −
vedaguṇā hi janā hy akiñcanāḥ ।
⏑ − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh x 2
sakiñcanaṁ paśya vihanyamānaṁ
⏑ − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
janaṁ janeṣu pratibaddharūpam ।।

− − ⏑ ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sarvaṁ paravaśaṁ duḥkhaṁ sarvam ātmavaśaṁ sukham
− − ⏑ − । ⏑ − − − ।। − − ⏑ ⏑ । ⏑ − ⏑ −
sādhāraṇe vihanyante yogā hi duratikramāḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo hy utsukeṣu tv anutsukāḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
utsukeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anutsukāḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo yeṣāṁ no nāsti kiñcanam ।
− − − । ⏑ − − − ।। ⏑ − − ⏑ । ⏑ − ⏑ −
mithilāyāṁ dahyamānāyāṁ na no dahyati kiñcanam ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo hy ātureṣu tv anāturāḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
ātureṣu manuṣyeṣu viharāmo hy anāturāḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo hiṁsakeṣu tv ahiṁsakāḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
hiṁsakeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy ahiṁsakāḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo vairikeṣu tv avairikāḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
vairikeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy avairikāḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo heṭhakeṣu tv aheṭhakāḥ
− ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। ⏑ ⏑ − − । ⏑ − ⏑ −
heṭhakeṣu manuṣyeṣu viharāmo hy aheṭhakāḥ ।।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo yeṣāṁ no nāsti kiñcanam ।
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
prītibhakṣā bhaviṣyāmo devā hy ābhasvarā yathā ।

⏑ ⏑ − ⏑ । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
susukhaṁ bata jīvāmo yeṣāṁ no nāsti kiñcanam ।
− ⏑ − − । ⏑ − − − ।। − − − − । ⏑ − ⏑ −
prītibhakṣā bhaviṣyāmo satkāyenopaniḥśritāḥ ।।

− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
grāme araṇye sukhaduḥkhaspṛṣṭo
− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
naivātmano no parato dadhāti ।
− − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
sparśāḥ spṛśanti hy upadhiṁ pratītya
⏑ − ⏑ − । − , − । − ⏑ − −
niraupadhiṁ kiṁ sparśāḥ spṛśeyuḥ ।।

− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − − Triṣṭubh
sāpatrapāḥ satpuruṣā bhavanti
⏑ − ⏑ − । − , ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
na kāmahetor lapayanti santaḥ
− − ⏑ − । − ⏑ , ⏑ । − ⏑ − −
spṛṣṭā hi duḥkena tathā sukhena
− − ⏑ − , । − ⏑ ⏑ । − ⏑ − −
noccāvacāḥ satpuruṣā bhavanti ।।

।। sukhavargaḥ 30 ।। ।।